فایل صوتی جلسه 3-افسوس و پشیمانی

00:00 خب، سلام مجدد خدمت دوستان. 00:07 سلام و درود بر همه. 00:17 دیر اومدم. [نامفهوم] می‌کنید رو من. عرضم به حضورتون که... 00:25 خب، [نامفهوم]. خیلی خوب دیگه، 00:29 این هم خودش باعث می‌شه که ورزش باشه و هم... 00:35 [نامفهوم]. 00:38 آره، اذیت نکن. 00:43 عرضم به حضورتون که خیلی خوب، 00:47 بریم سراغ سوگ و دوباره trauma و موضوعاتی که داریم. 00:55 باز هم مدرسه‌ام دیر شد، درسته؟ نوحه؟ نه، 00:59 حالا خیلی هم نوحه نداریم دیگه. این اتفاق، زیادیش برطرف شده. 01:07 عرضم به حضورتون که اگر خاطرتون باشه، آره اگر خاطرتون باشه، 01:12 من درس بدم و وسط‌هاش interact می‌دیم، سؤال بپرسیم. 01:19 حفره بودن بین ادراک و بازنمایی رو بگید. 01:22 می‌تونم حفره بودنش بین ادراک و بازنمایی رو بگم. 01:27 چشم. این رو هی باز و بازتر می‌کنیم تا برسیم بهش که ببینیم چی کار کنیم. 01:38 ببینید دوستان، وقتی داریم راجع به سوگ صحبت می‌کنیم... 01:44 بله سحر، می‌تونی از همین الان گوش بدی، ولی خب کلاس‌ها سنگینه یکم، 01:49 بعد تمرکزت رو بدی به ما. این چیزها رو بلدم. 01:53 نه، اونا رو ولش کن. مرحلهٔ انکار و خشم و اینا، 01:58 حالا می‌رسیم بهش ان‌شاءالله. 02:01 ولی اونا نه. اونا یه مقدار [نامفهوم]. 02:06 می‌ریم جلوتر بهش می‌رسیم. آره. ببینید حفره یعنی چی؟ 02:14 برای اینکه بتونم این مبحث رو جا بندازم، یکم بحث انتزاعی می‌شه. درست شد؟ 02:22 حفره، شکاف بین ادراک و بازنماییه. ببینید یه جملاتی هست؛ 02:26 حالا این رو بریم جلوتر، بازش می‌کنم براتون. 02:34 حفره هیچ‌وقت به انتها نمی‌رسه. حفره همیشه هست. بذارید با این مثال بگم؛ 02:40 از درس قبل هم استفاده کردیم. شما پا می‌ذارید توی دنیایی که تاریکی مطلق است. 02:47 از لحظه‌ای که به دنیا می‌آیید، تاریکی مطلق است. همون اتاق است. 02:53 دقت کنید، همون اتاق است که توش پر از تاریکی است. 03:00 و هیچ، اصطلاحاً، تصویری از اتاق، اجسامش و موضوعات داخل اتاق ندارید. 03:07 همین‌جور توی تاریکی جلو می‌رید، دستتون رو دراز می‌کنید، 03:13 این‌ور و اون‌ور پاتون به یه چیزی می‌خوره، بعد دست می‌زنید 03:20 به اون چیز و سعی می‌کنید با لامسه ابعادش رو دربیارید. 03:33 بله، با affect هم می‌رسیم بهش. ابعادش رو درمیارید. 03:38 این درآوردن ابعادش به نوعی بازنماییه. یعنی چی کار می‌کنم؟ 03:44 یعنی درواقع من دارم یه چیزی رو درون ساختار روانم می‌سازم. 03:50 این تیکه شاید ربطی به الزاماً سوگ نداشته باشه، اما زیربناشه. 03:59 برای اینکه از ابهام دربیام دیگه. اون تاریکی همه‌اش ابهامه؛ یعنی همهٔ اون ابهامی 04:06 که ما داریم ازش حرف می‌زنیم. یعنی اونجا جاییه که شما هیچ ایده‌ای ندارید کجاست. 04:12 همون selfیه که یه بار صحبت کردیم؛ همون self که اصلاً ارتباطی با دنیای واقعی نداره. 04:19 اون self هیچ ارتباطی با دنیای واقعی نداره، اصلاً با بیرون در ارتباط نیست. 04:25 تاریکیه اون. اون self تو تاریکیه که از ابزار بدن، 04:30 ابزار اصطلاحاً ادراک شما استفاده می‌کنه برای شناسایی محیط اطراف. 04:37 یعنی برای شناسایی. من با لامسه‌ام، با شنواییم، 04:42 صدای چکه‌چکهٔ آب میاد مثلاً از یه سمت؛ من می‌رم احساس می‌کنم اوکی، 04:48 پس اینجا داره آب می‌چکه. صدای ویز مثلاً انگار جریان الکتریکی میاد. 04:56 فکر می‌کنم اوکی، پس اینجا احتمالاً یک دستگاه الکتریکی باید باشه قاعدتاً. 05:02 از یه جایی باد میاد، روی صورتم احساسش می‌کنم، پس اینجا اصطلاحاً شاید یه پنجره‌یه، 05:09 یه کولره، یه چیزیه. یه جایی احساس گرما می‌کنم، پس می‌گم اینجا احتمالاً یه بخاری، 05:15 یه هیتر، یه چیزی باید باشه. حالا تو این بین احتیاط هم می‌کنم که یه وقت نرم دست بزنم... 05:22 لولهٔ آب داغی باشه، دست نزنم فن یا پنکه‌ای نباشه، دستم بسوزه. 05:28 پس درواقع دارم اطرافم رو شناسایی می‌کنم. این شناسایی به بازنمایی منجر می‌شه. 05:34 بازنمایی یعنی درک ابهام. ما برای اینکه از ابهام دربیاییم نیاز 05:40 به representation داریم. درواقع، درست، internalization کردنه؛ 05:46 یعنی تصویر ذهنی رو می‌برم داخل خودم. این‌ها مفاهیم درهم‌تنیده‌ست دیگه. 05:53 مراجع شما هم همین کار رو کرده. از وقتی به دنیا اومده 05:58 تلاش کرده مدام دنیا رو بهش معنا بده تا بتونه درکش کنه. 06:03 ما از ابهام می‌ترسیم، از تاریکی می‌ترسیم. اون ابهامه، 06:09 اون تاریکیه، ترسناکه. ما لازم شبیه آنچه که در تاریکی هست بشیم، 06:15 لازم نزدیک بهش بشیم تا بفهمیم. بذارید برای اینکه باز مثال بزنم براتون. 06:22 این انتزاعی‌تره تو مثال. این رو بارها مثال زدم، برای اینکه باز بتونید بفهمینش لازمه. 06:30 مثلاً من میام می‌گم این رو این‌جور ببینیدش: برای آقایون جمع، 06:36 می‌تونید تصور کنید زایمان چه‌شکلیه؟ یا برای خانم‌های جمع... 06:41 مرسی، میاد به ذهنتون درواقع. یا مثلاً برای خانم‌های جمع، 06:47 می‌تونید تصور کنید داشتن آلت تناسلی مردانه چه‌شکلیه؟ 06:52 هیچ ایده‌ای ندارید. خب، یعنی باید ببریدش به نزدیک‌ترین چیزی 06:58 که می‌تونید تصور کنید؛ یعنی باید معادل یه چیزی درش بیارید. 07:03 چه‌طور می‌شه که ما مثلاً می‌گیم در یک سیاره فهمیدیم حیات هست و 07:09 اونجا هم انسان حضور داره؟ انسان نه به معنای اینش؛ یک چیز ذی‌شعور. 07:15 اولین تصویری که تو ذهنتون میاد اینه که مشابهش کنید، شبیهش بشید تا بتونید بفهمید. 07:25 شبیهش بشید تا بفهمید. این شبیه‌شدن یعنی معادل‌سازی. 07:30 این کار رو زیاد می‌کنیم. مثلاً می‌گیم آره، درد زایمان مثل درد آپاندیسه، 07:37 درد زایمان مثل درد سنگ کلیه‌ست. یعنی می‌دونی، انگار من لازمه یه مصداقی 07:44 برای تو بیارم شبیه چیزی که تجربه‌ش کردی تا اون شبیه رو بتونی بفهمی. 07:52 تا اون شبیه رو بتونی درک کنی، تا بتونی بفهمیش. اون self-representation، 07:59 other representation یا اون بازنمایی‌هایی که از دنیای بیرون 08:04 در درون خودم می‌سازم، برای این می‌سازم که بتونم اونا رو بفهمم، 08:10 درک کنم و از تاریکی دربیام؛ درکشون کنم و از تاریکی دربیام. 08:15 توی همون تاریکی، تو اون اتاقی که ما گفتیم تاریکه... 08:21 من اگر یه صندلی می‌بینم و به همهٔ ابعادش دست می‌زنم، 08:26 انگار با این لامسه یه تصویر، انگار یک تصویر سه‌بعدی از اون 08:32 صندلی در ساختار روانم ایجاد می‌کنم، موقعیتش رو fix می‌کنم 08:38 تا انگار حالا می‌فهمم. حالا دیگه امکان داره ازش نترسم. 08:44 صدای ویزی که می‌شنوم، روی دیوار می‌رم دست می‌زنم، می‌بینم جعبه برقه، 08:51 جعبه کنترله. می‌رم دست می‌زنم به کلیدهای مینیاتوری، 08:57 به اون قسمت ورودی، لوله‌های کابل برق، یا اون قسمت خروجی کابل برق، 09:03 اون جعبهٔ فلزی یا اصطلاحاً نشانگرهایی که روش هست. 09:09 تا قبلش ترسناکه، فقط یه صدای ویز ترسناکه. 09:13 مبهمه. ولی این کار من باعث می‌شه ترسم ازش بریزه. یعنی با بازنمایی‌ای که از اون می‌سازم داخل خودم، 09:20 انگار ترس من کاهش پیدا می‌کنه؛ انگار حالا یه تصویر ازش دارم، یه چیزی ازش دارم، 09:26 اگر برق نگیرتم. حالا داستان trauma هم هست. اگر برق بگیره، یه اتفاقی می‌افته، 09:31 می‌شه trauma. وقتی برق می‌گیره، بازنمایی یا اون representation ناقص می‌مونه، 09:37 یعنی مخدوش می‌شه، چون دیگه ادامه نمی‌دم؛ یعنی دیگه جلوتر نمی‌رم. 09:42 من اگر در کودکی مادری داشتم به‌شدت پرخاشگر، وقتی بهش دست می‌زدم «جیز»، 09:50 دستم می‌سوخته؛ وقتی روانم بهش نزدیک می‌شده «جیز»، 09:55 روانم آتیش می‌گرفته. به مرور زمان ازش فاصله می‌گیرم. 10:01 سعی می‌کنم نزدیکش نشم و به مرور تصویر اون آدم تو من شکل نمی‌گیره. 10:08 اتفاقی که می‌افته اینه که چون من تصویر... 10:12 مشخصی از اون چیز ندارم، بزرگ که می‌شم، می‌رسم جایی که می‌خوام برم 10:19 تو رابطهٔ عاطفی، از همهٔ زن‌ها می‌ترسم، چون همون صدا رو می‌دن. 10:25 ازشون دور می‌شم و سعی می‌کنم ازشون فاصله بگیرم. چرا؟ 10:30 چون نمی‌فهممشون. درست شد؟ چون نمی‌فهممشون. پس چون نمی‌فهمم، 10:36 فاصله می‌گیرم. مثالی که اینجا برای مراجع‌تونه دیگه... 10:42 پسر یا دختری که مثلاً چهل سالشه و هنوز partner نداشته. 10:47 ازدواج، منظورم ازدواج رسمی نیست؛ با کسی از جنس مخالف تو رابطه نیست، 10:54 یعنی می‌ترسه از جنس مخالف. یعنی جنس مخالف برای من گنگه، 10:59 مجهوله، نامأنوسه، قابل فهم نیست. قابل فهم نیست؛ نمی‌تونم، 11:05 نمی‌تونم به فهمش برسم. پس ازش فاصله می‌گیرم به بهانه‌های مختلف. 11:12 قابل اعتماد نیستن، ترسناکن، بی‌عاطفن، خیانتکارن. 11:19 این‌ها چیزایی که می‌گی چیه؟ [نامفهوم]. 11:24 دنبال پولن، دنبال سکس‌ان، دنبال هر چیزی. 11:30 مرسی، چون ندارمش. [نامفهوم] چون ندارمش. 11:36 خب، صندلی رو شناسایی کردم، جلو پام بود. 11:41 خورد پام بهش، پام درد گرفت، ولی به مرور رفتم، دیدم صندلیه. 11:46 یعنی اسم گذاشتم روش دیگه، گفتم صندلیه. حالا منظورم، دارم انتزاعی می‌سازم. 11:52 می‌رم جلو، جعبه برقم رو دیدم، می‌رم جلوتر، دوباره پام به یه چیزی می‌خوره. 11:57 ببینید، به ده درصد اون چیز که دست بزنم، می‌فهمم: «اِ، این‌که شبیه همون صندلیه 12:03 است.» یا صدای ویزی می‌شنوم، اولین چیزی که توی ذهنم میاد: «اِ، این کنتور برقه.» 12:09 این همون جعبه تقسیمه. حتی بدون اینکه بهش دست بزنم، دیگه نمی‌ترسم ازش، 12:15 حتی شاید سمتش نرم. پیش‌فرض ذهنیم این باشه که خب، این جعبه تقسیمه، 12:20 یا بگم که خب، این‌که صندلیه، دیگه نیاز نیست، یادم می‌مونه. 12:25 پس اون تصاویر اولیه‌ای که تو ذهن من داره شکل می‌گیره، به‌شدت تعیین‌کننده‌ست 12:31 برای تعامل من با دنیای بیرون؛ برای اینکه من بتونم با دنیای بیرون و اون... 12:37 چیزهایی که بعدها می‌بینم ارتباط برقرار کنم. درست شد؟ 12:43 این مفاهیمی که می‌گم دوستان، یه جایی من هی اشاره می‌کنم. 12:49 این برای من مهمه، این اشارات تو معنا داره. 12:53 ببینید به همین دلیله که ما می‌گیم کودک صفر تا دو سال، کودکی که از صفر 13:00 تا دو سال چون mourning یا سوگواری نداره، به چند دلیل. یک، درست شد؟ 13:07 اولین دلیلش اینه: چون درواقع، آفرین، بازنمایی نداره. 13:13 چی می‌شه؟ می‌گن no cognitive thinking. 13:17 یعنی درواقع انگار من یک تفکر شناختی ندارم، چون بازنمایی نیست دیگه. 13:24 پس سوگواری وجود نداره. ما می‌گیم زیر دو سال ما سوگواری نداریم. 13:30 به معنای سوگواری نه؛ غمگین می‌شه، عصبانی می‌شه، پرخاش می‌کنه... 13:37 لجبازی می‌کنه، قهر می‌کنه، قر می‌زنه اون بچه، 13:41 ولی این‌ها معنایش سوگواری نیست؛ یعنی چیزی نیست که من از دست بدم. 13:47 حالا می‌گم آقا، این تاریخ دقیق صفر تا دو سال، 13:52 وقتی object کامل شکل نگرفته، loss هم نمی‌ده. بله، دقیقاً. 13:58 [نامفهوم]. می‌تونید با مفاهیم دیگهٔ روان‌شناسی fitش کنید. درست شد؟ 14:05 می‌فهمید که چه‌جوریه؟ یعنی چی؟ یعنی نمی‌تونه یادآوری کنه. 14:09 چی شکل نگرفته که یادآوری کنه؟ من وقتی این صندلی رو هنوز انقدر 14:13 فرصت نکردم به همهٔ ابعادش دست بزنم، فقط یه دستگیره بالاش بوده. 14:19 آفرین. سوگواری، فقدانِ object است به نوعی. بله، و چون objectی وجود 14:23 نداره و شکل نگرفته، فقدانی نداریم؛ فقدانی وجود نداره که بخوام... 14:28 No cognitive thinking, no cognitive understanding. 14:35 یعنی فرایند درکی وجود نداره که من بتونم اصلاً سوگواری کنم. 14:41 درسته، بله. اونجا اضطراب جدایی داریم، اضطراب جدایی داریم. 14:50 نکته‌ای که وجود داره توی این مرحله، توی این مرحلهٔ صفر تا دو سالگی، 14:55 این نمودها رو دوستان توی آدم بالغ می‌بینید؛ سی سالشه، توی این مرحله است. 15:00 می‌بینید طرف سی سالشه، توی این مرحله است، چون اینا که داریم 15:05 می‌گیم ظرفیت روانیه. چه کار می‌کنن؟ Repression حضور داره. 15:09 Regression، فرق نمی‌کنه. حالا هر کدوم رو دوست داشتید استفاده کنید. 15:15 Regression درست‌تره. یعنی چی؟ واپس‌روی داریم زیر دو سال. 15:20 یعنی ما زیر دو سال، هر آنچه که بخواد به سوگواری منجر بشه یا هرگونه فقدانی، 15:26 منجر به اضطراب جدایی و regression می‌شه؛ یعنی واپس‌روی اتفاق می‌افته. 15:32 واپس‌روی کجاست؟ مرحلهٔ انکاره، همون که یکی از دوستان گفت؛ یعنی نزدیک به اونه. 15:39 نزدیک به اونه. [نامفهوم] بله، اضطراب زیادی داره. 15:44 اضطراب جدایی اونجا خیلی معناداره. 15:48 یعنی انگار شکلی که داریم راجع بهش صحبت می‌کنیم، شکل اضطرابه؛ 15:55 شکل سوگواری، شکل اضطراب اتفاق می‌افته. درست شد؟ 16:01 در این سن ما می‌گیم نیاز به حفظ روال وجود داره؛ 16:05 یعنی یک روالی باید وجود داشته باشه و اجتناب از جدایی. 16:10 یعنی باید جای خالی هر objectی پر بشه؛ هر چیزی که از دست می‌ره باید جاش پر بشه. 16:17 اینجا همون جاییه که طرف به محض اینکه دوست‌دخترش، دوست‌پسرش ولش می‌کنه، 16:23 به یه هفته نمی‌رسه، واکنشش اینه: یک، regression اتفاق می‌افته. 16:28 دو، می‌رم سراغ پر کردن جای خالی. یعنی این رفتار، رفتار مال یک کودک صفر تا دو ساله‌ست. 16:36 ببینید؟ ما برای یک کودک صفر تا دو سال از این مکانیسم استفاده می‌کنیم، 16:42 یعنی اون از این استفاده می‌کنه. بدوی‌ترین حالت ممکن: 16:47 پر کردن جای خالی، حفظ routine یا روال زندگیم، بدون هیچ توجهی به 16:52 اون موضوعی که از دست رفته. بازم ببینید دوستان، نمی‌گم بده یا خوبه. 16:58 اصلاً دنبال بد و خوبش نیستم؛ ما فقط داریم بررسیش می‌کنیم. برای خیلی‌ها هم جواب می‌ده. 17:04 می‌دونید؟ آدم‌های narcissistic. آدم‌های narcissistic چی کار می‌کنن؟ 17:10 یه آدم narcissistic اصلاً درگیر این موضوعات خیلی نیست؛ سریع regression است، 17:15 سریع جایگزین کردن است، shift؛ shift از یک رابطه به رابطهٔ دیگه، حالا با هر چیز دیگه. 17:23 درست شد؟ یعنی خیلی گذراست، خیلی سرسری اتفاق می‌افته. 17:30 مرسی. سوگواری براش معنی نداره. جای خالی؟ 17:34 بله، با یه گزینهٔ مناسب جاش رو پر می‌کنم. 17:40 پس این تیکه‌ای که معنا وجود داره، یعنی این معنایی که من دارم تولید 17:46 می‌کنم و برای از دست دادنشون به‌شدت دلواپسم یا اُخت می‌گیرم بهشون... 17:51 توی این مرحله داره اتفاق می‌افته. یادتون هست؟ یه جایی هم اشاره کردم 17:56 که وقتی ما راجع به regression صحبت می‌کنیم، درواقع regression چیه؟ 18:06 خب، من می‌گم مشکل‌آفرینه، نرگس. برای کودک صفر تا دو ساله جواب می‌ده. 18:12 برای کودک صفر تا دو ساله جواب می‌ده، 18:16 اما برای آدم سی‌ساله جواب می‌ده؟ 18:23 Memory. دقت کنید، این کلمه رو داشته باشید. 18:27 memory و ربطش به واپس‌روی چیه، دوستان؟ 18:33 یعنی می‌خوام این دوتا رو به هم link کنیم. گفتم، 18:36 اشاره کردم، در فرایند سوگواری memory نقش به‌شدت مهمی داره. 18:40 در مرحلهٔ صفر تا دو سالگی، چیزی که داریم انگار من 18:44 فراموش می‌کنم هر آنچه از اون موضوع تو ذهنم هست. 18:50 درست شد؟ سرکوب می‌کنم، سرکوبش می‌کنم. 18:55 مرسی. حافظه رو منکر می‌شم؛ 18:58 یعنی خاطره‌ها رو منکر می‌شم، حافظه رو منکر می‌شم. 19:05 اینجا همون چیزیه که توی اختلال narcissistic می‌گیم که دچار مشکل در historicity است؛ 19:12 یعنی یه آدم narcissistic، historicity توش به‌شدت بی‌معناست. 19:17 تاریخ‌مندی، تاریخچه نداره. آدم‌ها تاریخچه ندارن، 19:22 چون سرکوب می‌شن؛ همه‌شون با همهٔ ابعادشون. 19:26 حافظه همون object است. بازم مرسی، داریوش. درسته؟ memory؟ 19:31 شما وقتی سرکوب می‌کنید، درواقع چی رو سرکوب می‌کنید؟ 19:37 حافظه رو سرکوب می‌کنید. چیزی جز حافظه 19:41 برای سرکوب کردن ندارید. درواقع یادآوری... 19:46 [نامفهوم]. جوهرهٔ کارکرد روان یادآوریه؛ 19:52 اصلاً بزرگ‌ترین کارکرد روان یادآوریه. 19:59 به همین دلیله که بزرگ‌ترین مفهوم روان‌شناسی 20:06 Repression است، یا اصطلاحاً سرکوب. 20:13 انقدر مهمه. چون سرکوب یعنی چی؟ من خاطره‌ای از تو ندارم، 20:18 من یادآوری‌ای از تو ندارم. من برمی‌گردم به زمانی قبل از تو، می‌دونید؟ 20:25 به گذشته برمی‌گردم، به جایی برمی‌گردم که تو نبودی، تو اصلاً وجود نداشتی. 20:34 Repression هم هست، [نامفهوم]، amnesia. ولی مغز آسیب می‌بینه، حافظه از دست می‌ره، 20:43 دیگه object رو هم نمی‌شناسه فرد. هیچ‌وقت حافظه از بین نمی‌ره؛ 20:49 یعنی من یه انرژی می‌ذارم برای همهٔ عمر، برای اینکه تو رو به یاد نیارم. 20:55 کجا میاد بالا؟ تو خوابم میاد بالا. سرکوب، suppressه، هشیارتره. 21:02 Repression هشیار نیست، ناهشیاره. بله، همون که باید فاصله ایجاد بشه ولی نمی‌شه. 21:10 درواقع اساساً من میام می‌گم که فکر کنیم تو وجود نداری، 21:15 فکر کنیم objectی نیست. پس درواقع یادآوری کردن یکی از 21:20 مهم‌ترین مکانیسم‌هاست. توی سوگواری ما می‌گیم یادآوری کنیم: 21:26 remember؛ به یاد بیار. یاد بیار کی بود؟ چی بود؟ چی شد؟ 21:31 چرا این‌طوری شد و کجا رفت؟ چی می‌شه که narcissistic تاریخ‌مندی نداره؟ 21:38 به‌خاطر اینکه تو یک سنی به‌شدت مجبور بوده object رو سرکوب کنه و حافظه 21:44 تیکه‌تیکه می‌شه؛ یعنی انگار به مغزم یاد می‌دم که تیکه‌تیکه عمل کنه. 21:50 البته مفهوم‌شناسیش خیلی مفصله، ولی درواقع انگار من 21:55 مغزم رو train می‌کنم که خیلی چیزها رو به یاد نیاره. 22:01 [نامفهوم]. بله، سرکوب وجود داره. گفتیم هشیارانه است؟ 22:06 نه، هشیارانه نیست. suppress هشیاره. تو Repression، suppress نداریم. 22:13 Repression داریم. برای همین خودشون هم تو رابطه پیوستگی ندارن. 22:18 درست؟ خودشون هم تو رابطه وجود ندارن، پیوسته نیستن، قطع و وصل می‌شن. 22:23 همهٔ این مفاهیم روان‌شناسی رو می‌تونید اینجا بیارید وسط. 22:29 اینجا یک اتفاقی می‌افته. ولش کن، مخاطب. حالا narcissisticها یعنی 22:36 اینجایی که object وجود نداره. درواقع object بوده، اما حافظه‌ای ازش نیست، 22:43 خاطره‌ای ازش وجود نداره، تصویری ازش نیست، چون [نامفهوم]. 22:51 پس من برای اینکه ترسم تو اتاق تاریک، برگردم به اتاق تاریک، 22:55 برای اینکه ترسم تو اتاق تاریک کاهش پیدا کنه، مجبورم شناسایی کنم و بفهمم. 23:02 ولی نکتهٔ دیگه‌ای که کنارش وجود داره اینه: آیا ما می‌تونیم ادراک رو به 23:08 حواس تقلیل بدیم؟ این رو قبلاً راجع بهش توی یکی از سمینارها صحبت کردیم. 23:13 آیا ادراک ما یا perception ما رو می‌تونیم تقلیل بدیم به حواسمون؟ 23:19 خیلی. تفاوت ادراک با حواس تو چی بود، دوستان؟ 23:32 پردازش، توجه، خاطره، پردازش، thinking، شناخت، 23:37 شناخت، بله، ادراک فهم و درکه، پردازش، تجربه. 23:41 ادراک هم از احساس یکسان می‌تونه باشه؟ شناخت، بازیابی، پردازش. 23:48 خب، حالا بیاییم توی این مثال نگاه کنیم. 23:52 من وقتی می‌گم ادراک، یادتون هست ازش یه چیزهایی صحبت کردم؟ 23:59 گفتم وقتی که شما میاید توی خونه، یادتون هست که ادراک subjectiveه. 24:06 مرسی. subjectiveه یعنی انگار یه چیزی تو ذهن ما ساخته می‌شه. 24:13 حواس صفره، نقطهٔ صفره، مرضیه. 24:17 من با دستم یه چیزی رو حس می‌کنم، درست شد؟ احسنت. 24:22 برای ادراک باید از حواس استفاده کرد، اما حواس همهٔ ادراک نیست، 24:28 درست شد؟ یعنی ادراک یه چیزی بزرگ‌تر از حواس ماست. 24:33 ادراک یه چیزی درون ساختار روانی‌مونه، درحالی‌که حواس یا 24:39 اون چیزیه که ما حس می‌کنیم یا انگار داریم لمس می‌کنیم. 24:47 به شناخت آلوده می‌شه دیگه؛ ادراک به شناخت آلوده می‌شه. 24:53 یادتون هست راجع بهش صحبت کردم؟ intuition هم بود دیگه؛ 24:59 یعنی اینجا یه جایی داشتیم بینش، یا اصطلاحاً بصیرت. 25:05 اینا همه levelهای بعدیش بود دیگه. من می‌اومدم تو خونه، 25:11 بوی گلاب و بوی اصطلاحاً آرد تفت‌داده‌شده رو... 25:17 به مشامم می‌خورد. می‌دونید؟ انگار حس می‌کردم حلواست. 25:22 حلوا یعنی یکی مرده؛ آهان، پس یکی مرده. حواس، بو بود؛ 25:27 یعنی من صرفاً یه بو احساس کردم، بوی گلاب و بوی آرد، حتی بوی حلوا هم نه. 25:34 بعد دیگه بقیه‌ش رو خودم تعمیم می‌دم؛ یعنی بقیه‌ش دیگه تعمیم ذهن منه. 25:41 مضطرب می‌شم: «اوه، یکی مرده، یا سال کسیه یا ختم کسیه.» 25:47 دیگه چیزی شده. دیگه از اونجایی که از حواس رد می‌شیم، ادراک میاد وسط. 25:53 ادراک بود، انگار اون intuition بود، بینش بود، انگار اون بصیرت بود اون وسط. 25:59 چیزهای دیگه‌ای می‌اومد که ما رو می‌رسوند به یک نتیجه‌گیری کلی؛ 26:05 یعنی غیرمستقیم ما انگار هدایت می‌شدیم. مفاهیم شکل می‌گرفت، درسته؟ 26:14 «إنا لله» هم که می‌شنویم همین است. یا مثلاً اون دعایی که ماه رمضون‌ها 26:21 سر سحر پخش می‌شه؛ شما تو طول روز هم وقتی صداش میاد، یه‌جوری می‌شید، 26:27 انگار ذهنتون می‌ره به یه سمت، یعنی می‌ره یه جایی. درست شد؟ 26:32 و انگار اونجاست که می‌کشه یه چیزی رو به سطح. حواس اکتسابی است، ادراک شهودی. 26:39 حواس اکتسابی، ادراک شهودی. ادراک و شهود با هم فرق می‌کنن. 26:45 [نامفهوم]. درسته، می‌رم دیگه، می‌رم دنبال اون موضوع. 26:52 نکته‌ای که اینجا پیش میاد [نامفهوم]. پس سؤالی که اینجا برای من مهمه... 26:58 دوستان، اینا مفاهیمیه که من نمی‌خوام باهاش بحث فلسفی کنم. 27:03 می‌گم توی سوگواری اینا مهمه، چون اینا به هم وصل می‌شن. 27:10 نکته: چیزی که درون ما شکل می‌گیره، 27:15 آیا فرایندی خطی از بیرون به درونه؟ 27:20 یعنی آیا... آیا من دارم از بیرون 27:25 دنیا رو شکل می‌دم یا از درون؟ 27:38 مرسی، از درون. دقت کنید، بیرون که فقط سیاهیه، 27:43 درست شد؟ بیرون همه‌اش سیاهیه. 27:47 درواقع اینجاست که می‌گن subjectivity یعنی این. 27:53 یعنی اینکه ما دنیا رو از درون شکل می‌دیم، نه از بیرون. 27:59 از بیرون فقط حس است؛ حس است که میاد، دنیا رو من می‌سازم. 28:04 بله، از درون دارم می‌سازم دیگه. درواقع این دنیای 28:09 زیستی رو من از درون دارم خشت‌خشت روی هم می‌سازم. 28:14 یادتون بیاد اتاق تاریکی که من اومدم داخلش و دارم 28:19 دست می‌زنم و دارم پیدا می‌کنم. چرا بیرون سیاهیه؟ 28:24 چون self ارتباطش با دنیای بیرون قطعه. 28:28 چون self ارتباطش با دنیای بیرون قطعه. 28:37 یعنی درواقع... 28:42 حالا این تیکه بازم سخته. فقط یک تلنگر بزنم برای اونایی که اهل مطالعه‌ان. 28:52 [نامفهوم]. حالا اصلاً ورود نمی‌کنم، فقط به‌عنوان تلنگر بهتون می‌گم. 28:56 ما جهان رو هشیار می‌کنیم. 29:01 جهانِ هشیار یعنی هشیاری از درونه، 29:07 از جایی که من دارم می‌سازمش؛ 29:12 یعنی انگار subjectه که جهان رو هشیار می‌کنه. 29:21 این تیکه رو گفتم، سخت شد. فقط برای دوستان اهل دل گفتم. 29:26 ولش کنید. این خیلی سؤال مهمیه برای دوستانی که بخوان مطالعه کنن. 29:32 منم که جهان رو هشیار می‌کنم؛ جهان من رو هشیار نمی‌کنه، ولی حالا بهش کار نداریم. 29:42 جهان هشیار نیست؟ نه، جهان هشیار نیست؛ منم که جهان رو هشیار می‌کنم. اینه هشیاری از داخل، 29:49 از بیرون نمیاد؛ یعنی چیزی بیرون نیست. درواقع می‌گیم subject به همون اندازه دنیا رو هشیار می‌کنه. 29:56 درست شد؟ یعنی اون subjectivityه، اونی که از داخل داره هشیار می‌کنه. 30:02 به‌خاطر همینه که ما همه‌مون نسبت به موضوعات جهان به یک اندازه هشیار نیستیم، چون مرز... 30:09 اینکه بخوام واردش بشم داستانه. «آن‌کس که به درون می‌نگرد، 30:13 بیدار می‌شود.» مرسی، درسته؟ ما می‌خواییم ول کنیم، اون ول نمی‌کنه. درسته؟ 30:20 مثلاً اینکه بیرون انعکاس درون منه، همینه. درواقع بله، مبحث superego 30:27 رو گوش بدید، متوجه می‌شید که اصلاً دنیا externalized شدهٔ درون منه. 30:33 یادتونه گفتم superego چیه؟ superego محصول سوءهاضمهٔ 30:40 ما بود دیگه. ما نتونستیم دنیا رو هضم کنیم، 30:44 اونو بالا آوردیم، شد تمدن؛ یعنی شد superego. 30:50 یعنی ما دنیا رو خلق داریم می‌کنیم، نه دنیا ما رو. 30:59 مرسی. حالا بریم جلو ببینیم چی می‌شه. برای اینکه این مبحث رو حالا شاید 31:06 دوست داشته باشید، یه نویسنده‌ای هست به اسم Maurice Merleau-Ponty. 31:12 نمی‌دونم کیا می‌شناسنش یا نه. فرانسویه، اصلاً روان‌شناس نیست. 31:18 Maurice Merleau-Ponty، حالا اگر درست تلفظ کنم. کتابش به فارسی هم هست. 31:26 کتابش راجع به ادراکه. نه، کتابش به فارسی هم هست؛ 31:32 Ponty رو فارسی هم سرچ کنید میاد. یه کتاب داره، 31:37 الان حضور ذهنی ندارم دقیق کتاب‌ها رو، ولی بهتون می‌گم. 31:43 یه کتاب داره فکر کنم The Visible and the Invisible، یه همچین چیزی. 31:51 Merleau-Ponty، آره. یکیش اینه. 31:56 یکیش کتاب خیلی مهم Phenomenology of Perception. 32:03 کتاب The World of Perception هم یکی از آثارشه. 32:10 فارسی Phenomenology of Perception 32:16 یا یادم نیست دقیق. 32:20 پدیدارشناسی است. 32:21 The Visible and the Invisible. 32:24 و یکیش Phenomenology of Perception، یا یه همچین چیزیه. 32:34 درسته؟ 32:36 این دوتا رو اگر می‌خواید بازش کنید، اینا می‌گه که اصلاً ادراک چی بود. 32:40 اینا مباحثی بود که پدیدارشناسی ادراک [نامفهوم]. یه همچین چیزی بود. 32:44 آره، دوتا کتابش رو من خوندم. این دوتا کتابش کمک می‌کنه به این فهم... 32:48 که داریم راجع به چی صحبت می‌کنیم؛ راجع به ادراک. کمک می‌کنه به شناخت self، درواقع. 32:54 درست شد؟ 32:55 [نامفهوم]. 32:58 بله، [نامفهوم]. 33:02 خب. 33:04 نکته‌ای که برای من مهمه، بتونیم ببینیمش. 33:07 پس من داشتم دنیا رو تجربه می‌کردم دیگه. 33:09 همین‌جا یه pause بدم. 33:13 برگردید. 33:13 همین الان تو ذهنتون مرور کنید؛ 33:16 یکی از آدم‌های مهم زندگی‌تون. فکر کنید که نباشه. 33:21 یا خبر فوتش رو بشنوید. 33:25 ابتدایی‌ترین اتفاقاتی که برای شما می‌افته چیه؟ 33:30 یعنی panic، اینا حسه، shock، 33:34 شوکه‌شدن، درسته؟ انکار، گریه می‌کنیم. 33:45 یه چیز جالب براتون بگم، دوستان. جالب اینجاست که این رو 33:52 خیلی توی کتابش هست، توی یه کتابی هست، مال فکر می‌کنم که... 33:59 الان حضور ذهن ندارم، یادم نمیاد. [نامفهوم]. 34:06 جالب، یکی از احساسات پیچیده‌ای که میاد حسرت و افسوسه، 34:13 که ما خیلی راحت شناساییش نمی‌کنیم و مراجع 34:18 توی سوگ راجع بهش باید حرف بزنه. می‌دونید، 34:23 درواقع جمله اینه: «حیف.» یعنی یه افسوسی توشه، 34:28 یه حسرتی توشه. غم، خشم، panic، همه سر جای خودش. 34:34 اصلاً با اونا کار ندارم. می‌دونید، این‌جور احساسات عجیبه‌ها. 34:40 یعنی اینکه می‌گم حسرت و افسوس، یکی از المان‌های مهمیه 34:45 که تو سوگواری بهش هم خیلی نمی‌پردازیم. حالا می‌رم جلوتر، 34:51 اصلاً مفصل راجع به افسوس صحبت می‌کنم. ولی انگار حیف‌شدنه؛ 34:57 انگار می‌دونید حس اینه که جهان از اون محروم شد. جهان، من، اما یعنی می‌خوام... 35:04 شاید واقعاً جهان منظورمون نیست؛ یعنی این‌طور نیست که 35:11 بگیم کسی اونو از دست داد. انگار از یه چیزی محروم شد. 35:19 انگار یه تیکه‌مون رفت، نمی‌دونید از کجا رفت. 35:24 اینکه می‌گم این افسوس مهمه، این حسرت مهمه. 35:30 درست شد؟ چون جاش خالی می‌شه دیگه. درواقع این رو برای این بهتون 35:36 می‌گم که ببینیم اتفاقاً اون چیزی که در لحظه خیلی وقت‌ها میاد، 35:42 که البته سرکوب می‌شه و به‌شدت ناهشیاره، افسوسه، 35:47 حسرته، «ای کاش»ه. می‌دونید؟ اون تیکه مهمه. 35:53 [نامفهوم]. آره، انگار افسوس یه چیزی رو دلمون می‌ذاره، 35:58 حسرت یه چیزی رو دلمون می‌ذاره. 36:04 درست شد؟ بله. سؤالم اینجاست که بخوام اینا رو به هم ربط بدم، 36:10 ببینیمش. [نامفهوم]. با این حساب دنیای منه که تهی می‌شه؛ 36:17 با این حساب دنیای من، درواقع بله. 36:22 غم هست دوستان. گفتم غم هست، خشم هست، سرکوب هست، گریه هست، درسته؟ 36:28 ولی بزرگ‌ترین چیزی که داریم راجع بهش حرف می‌زنیم، 36:33 افسوس و حسرته. درست شد؟ افسوس و حسرته. 36:39 مفاهیم به هم پیوسته‌ان. مجبورم هی مداخله کنم. 36:44 سعی می‌کنم انسجام مطالب رو حفظ کنم. اما به این دقت کنید: افسوس یعنی چی؟ 36:58 نشانه‌هاش رو بخوایم بشکنیم، چی می‌شه؟ 37:02 حسرت، افسوس‌خوردن؛ یه «ای کاش» توشه، ای‌کاشه هست. 37:08 به شکل dynamic بخوایم بهش نگاه کنیم، چه اتفاقی تو افسوس می‌افته؟ 37:15 غم هست. از وجدان: «می‌تونستم بهتر باشم.» 37:20 غمِ از دست رفتن فرصت‌هاست، 37:28 نداشتن. 37:30 بدونید نداشتنِ چی؟ 37:36 به این دقت کنید. 37:40 بذارید با مثال بهتون بگم. 37:50 از زمانی که اون آدم، حالا پدر ماست یا مادر ما، این ارتباط بین 37:57 من و اون شکل می‌گیره، چه در درونم چه در بیرونم، فرق نمی‌کنه. 38:05 یک مسیر بین من و اون شکل می‌گیره. 38:10 این مسیر، مسیر ذهنیه دوستان؛ یک سفر شکل می‌گیره. 38:19 می‌دونید؟ انگار من با پدرم یا مادرم راه افتادیم توی ماشین، داریم می‌ریم. 38:25 با هم قهر می‌کنیم، با هم دعوا می‌کنیم، به هم فحش می‌دیم. یه جایی اون پیاده می‌شه، 38:31 میاد می‌شینه صندلی عقب؛ یه جایی من قهر می‌کنم، میام می‌شینم صندلی عقب، اون می‌ره پشت فرمون. 38:38 یه جایی پیاده می‌شیم، یه جایی من با دوست‌دخترم حرف می‌زنم، یه جایی اون با دوست قدیمیش... 38:45 صحبت می‌کنه. ما هم‌سفریم و این سفر، سفر روانیه دوستان؛ 38:50 یعنی با هم خاطره می‌سازیم، با هم یادگاری می‌سازیم، با هم یه چیزی 38:56 در حال ساختنیم؛ یه interaction. حتی اگر به هم فکر نکنیم. می‌دونید؟ 39:02 انگار حتی وقتی فکر نمی‌کنیم، به شکل ناهشیار، دقت کنید، به شکل ناهشیار. 39:08 اصلاً انتقال و انتقال متقابل یعنی چی؟ یعنی تکرار الگوی ناهشیار از من... 39:15 با والد، با دیگری. پس همیشه زنده‌ان. یعنی همین الان هم که من دارم با شما صحبت می‌کنم، 39:22 بخشی از مغز من ارتباط روانی من با پدرم رو حفظ کرده؛ به شکل ناخودآگاه دیگه. 39:28 thinking، گفتیم چی بود؟ unconscious. یعنی بخشی از روان من ارتباط ناهشیارش رو با مادرم، 39:35 با پدرم، با همسرم، با خواهرم، با برادرم حفظ کرده و داره پردازش می‌کنه. از لحظه‌ای که... 39:42 اون آدم می‌میره، درواقع پیوند این ارتباط ناهشیار یه جایی به ما پیغام می‌ده: 39:49 «تمام شد.» درست شد؟ انگار اون سفره، می‌دونید؟ اون سفری که پردازش ذهنی منه، 39:55 به موازاتش. حالا این موازات که می‌گم، گفتم مثلاً ما توی این ماشینیم؛ 40:01 انگار من توی این ماشین دارم می‌رم تا این پل. از این پل به بعد نگاه می‌کنم، بابام نیست. 40:12 فیزیکش منظورم نیست؛ تا اینجا یعنی روان است. مامانم دیگه نیست، انگار هم‌سفرم نیست، 40:19 پیاده شد، حالا به هر شکلی. ما متوقف که نمی‌شیم. از اینجا به بعد دیگه اونی وجود نداره؛ 40:26 انگار منم، فقط منم و طبیعت، حالا اسمش رو بذارم طبیعت. آفرین، 40:31 ارتباطم باهاش قطع می‌شه؛ یعنی اون ارتباط‌ها، اون ماهیت، اون چیزی که به من اضافه... 40:39 و کم می‌شد، اون چیزی که یه پیوندی بین من و اون نگه می‌داشت. درست شد؟ 40:45 انگار جای خالی شد. می‌گیم این جای خالی، منظورم بازم فیزیکیش نیست؛ 40:51 این سفر، سفر روانیه. [نامفهوم]. از اونجا افسوس شکل می‌گیره؛ 40:57 یعنی افسوس از اونجا میاد: «کاش بود می‌دید.» مثل دیدید تو 41:03 مثال می‌زنن و می‌گن: «فلانی کاش بود مثلاً نوه‌شو می‌دید.» 41:08 «کاش بود اینو می‌دید، کاش بود اونو می‌دید، کاش اونم بود، 41:14 کاش اونم می‌اومد.» یعنی در جدایی هم، در همهٔ سوگ‌ها هم، در همهٔ سوگ‌ها، 41:21 حتی از دست دادن گربه‌ت. حالا من دارم این رو انتزاعی می‌گم دیگه. 41:27 از دست دادن یک انگشتر رو براتون مثال بدم: پایان سفر روانی من با اونه. 41:33 یعنی من اگر فکر می‌کنم انگشترم تو کیفمه... 41:39 انگشتر یادگار مادرم تو کمده، درست شد؟ ارتباط ذهنی من با اون حفظه. 41:45 می‌دونید؟ انگار زنده‌ست، انگار تو اون ساختار روانی من با یه چیزی وصله. 41:52 من به محض اینکه کمد رو باز می‌کنم، می‌بینم انگشتر مادرم نیست. 41:58 اونجاست که یه چیزی تو من افسوس ایجاد می‌کنه، حسرت ایجاد می‌کنه. 42:06 انگار مرگ قابل‌پذیرش‌تره. مرگ، نبود اون آدمه 42:11 و افسوس مسیرشه. می‌دونید؟ اون حسرت مسیرشه. 42:16 حسرت و افسوس میزان غمش خیلی زیاده؛ آه میاد. درست شد؟ 42:22 یعنی افسوس و غم، افسوس و حسرت، خیلی سنگینه، اون غمه، 42:29 که اصلاً انقدر زیاده که گاهی تبدیل به خشم و گاهی... 42:35 تبدیل به چیزهای دیگه می‌شه. درست شد؟ 42:39 از دست دادن فرزند؟ نه، به ارتباطمون برمی‌گرده، نرگس. 42:45 نمی‌تونیم بگیم فرزند یا پدر یا مادر یا خواهر یا یه گلدون. 42:51 درست شد؟ چقدر فضای دنیای من با نبود اون آدم خالی می‌شه؛ 42:58 اینه، این سختش می‌کنه. درست شد؟ یعنی نمی‌تونم بگم... 43:04 اینکه رفتن اون آدم چقدر رو با خودش می‌بره، درواقع. 43:08 می‌دونید؟ چقدر اون ارتباطی که من باهاش داشتم، 43:12 اون connectionی که باهاش داشتم، اون فضایی که باهاش ساخته شده. درست شد؟ 43:23 تنهایی عمیق وجودی هست. آره، این یه بحث دیگه‌ست؛ 43:26 این می‌شه اون تنهایی existential دیگه. یه جلسهٔ قبل صحبت کردیم. 43:31 آسیب‌پذیری ما رو به رخمون می‌کشه، تنهایی‌مون رو به رخمون می‌کشه، انگار. 43:37 می‌دونید؟ انگار نبودن همه‌چیز رو به رخمون می‌کشه. 43:42 استاد، یادگاری نگه داشتن خوبه؟ می‌رسم بهش، هاجر. ببینید، کلاً تفسیرش کنید، تحلیلش کنید، 43:49 می‌فهمید یادگاری داشتن معنیش چیه. درواقع چی رو من نگه می‌دارم؟ یادگاری یعنی چی؟ 43:54 هرچقدر درونی‌تر شده باشه، سوگش کمتره؟ بله. [نامفهوم]. درسته. 43:59 برای همین روایت عاطفی یادگاری‌ها موندگار می‌شه. افراد رو... 44:04 در روابط عاطفی می‌گیم تو سوگواری باید یادگاری رو رد کنی، بره؛ 44:11 نباید پیش خودت نگه داری. باید بپذیری سفرت با اون آدم تمام شد، 44:17 اجازه ندی یادگاری بمونه. چت‌ها رو پاک می‌کنیم، 44:22 عکس‌ها رو پاک می‌کنیم، خاطرات رو پاک می‌کنیم، پیوند باید قطع شه. 44:29 درست شد؟ تو سوگی که مربوط به روابط عاطفیه. 44:35 یعنی باید قطع شه، چون می‌دونید اون رو زنده نگه می‌داره. متوجه منظورم می‌شید؟ 44:42 من با نگه داشتن یادگاری، با نگه داشتن هر چیزی از اون آدم، درواقع اون رو با 44:48 واسطه زنده نگه می‌دارم؛ با واسطه. حالا شما شاید بگید خوبه یا بده، کار ندارم. 44:54 انگار من جای خالی رو پر می‌کنم؛ همون چیزی که صفر تا دو سالگی خدمتتون می‌گفتم. 45:02 درست شد؟ همون چیزی که صفر تا دو سالگی... بله، وقت وسایلش رو بدیم بره، 45:08 هرچی برامون خریده بریزیم دور. [نامفهوم]. بله، بله، بله. 45:14 اصلاً می‌گیم دیگه وسایل متوفی رو می‌دیم بره، همه‌چیز دوستان. 45:20 آره، یکی اومد گفت: «آقا، ساعتی که برام خریده ده میلیون قیمتشه.» 45:26 گفتم برام مهم نیست، بفروش، پولش رو بگیر خرج یه چیزی کن. 45:31 ولی نکته اینجاست که ما بدونیم ساختار چه‌جوری کار می‌کنه، چون وقتی بدونید 45:37 ساختار چه‌شکلی کار می‌کنه، دوستان، گم‌وگور نمی‌شید، گیج نمی‌شید. درست شد؟ 45:45 و می‌دونید چرا این حرف‌ها گفته می‌شه؛ چرا من پیوند رو باید قطع کنم؟ 45:51 باید کل زندگی رو بدیم بره؟ خب، دیگه خیلی طرف خرج کرده. 45:54 اونجایی که کل زندگی من رو باید بدیم بره، انگار خرج زیادی کرده برامون. 46:01 بله، این حق رو می‌دم بهتون. همه‌اش از تو یادگاره. بله، درسته. 46:10 می‌فهمم دوستان. ببینید، هر توضیحی که بیارید 46:13 دیگه به نظر من توجیهه. حالا چشم، ما چون مراجع... 46:16 باید بدی بره دیگه، اگر می‌خوای رها کنی. درست شد؟ رها کردن خیلی واضحه. 46:22 ولی می‌دونم ساختار روان ما مقاومت می‌کنه. این رو می‌تونم بفهمم، دوستان. 46:26 تداعی‌کنندهٔ طرف مقابل نباشه؛ حتی اگه تداعی‌کنندهٔ طرف مقابل نباشه، 46:31 نمی‌دونیم چقدر تداعی‌کننده‌ش هست یا نه. برای بچه رو نگفتید چه کنیم؟ 46:37 می‌رسم بهش، نازنین. برای هیچ‌کس فرق نمی‌کنه، حتی بچه، حتی بچه. تو سوگواری‌های 46:42 جدی می‌گیم طرف اگر بچه‌ش رو هم از دست داده، باید اتاق بچه برگرده به حالت عادی، 46:47 باید رها کرد؛ اون دیگه تو این دنیا نیست دیگه. می‌دونید؟ این مثل chapterه، 46:52 مثل پایانه، مثل پایان مسیر تو با اون آدمه. می‌دونید؟ یعنی یادگاری از اون نیست. 46:57 نه، روابط object اگر شکل نگیره این گرفتاری‌ها پیش نمیاد؛ آزادی مطلق وجود داره. 47:03 بله، دارید. روابط object نباشه. 47:07 ولی می‌گفتم ما بدون ابهام تو این دنیا نمی‌تونیم زندگی کنیم. 47:15 ما به object انگار نیاز داریم برای پیدا 47:21 کردن مسیرمون و ابهام‌زدایی. خب، خیلی خوب. 47:26 می‌فهمم سؤال زیاد دارید دوستان، عجله نکنید. 47:32 به همه‌ش پاسخ می‌دیم. جلسه سومه، نمی‌دونم چندمه. حالا می‌ریم جلو، 47:37 بیشتر می‌فهمید. چسبیدن به object مشکله. گفتم، مثال زدم دفعهٔ قبل، 47:42 ما دوست داریم بچسبیم، ما دوست نداریم رها کنیم، چون گم می‌شیم؛ 47:47 چون فکر می‌کنیم در تاریکی گم می‌شیم. یادمون نیست که از اول اینجا تاریک بود. 47:52 ما فکر می‌کنیم انگار نور می‌دیم؛ اون هشیاریه. انگار من می‌فهمم اطرافم رو... 47:58 با این نور دادن یا با این اصطلاحاً معنا دادن. به‌خاطر همینه که گفتم، 48:04 یه جایی صحبت شد، دوستان، گفتیم که درواقع هیچ‌چیز از بیرون نیست که ما رو شکل بده. 48:11 درست شد؟ پس منم که از درون هر چیز بیرونی رو شکل می‌دم. 48:16 منم که به مادرم، به پدرم، به خواهرم، به انگشتر، 48:21 به کاغذ و هر چیزی معنا می‌دم؛ و هرچی بیشتر این معنا رو می‌دم، انگار... 48:27 رها کردن رو سخت‌تر می‌کنم، چون در تمام ساختار روانی من ریشه می‌کنه. 48:33 و وقتی می‌خوام درش بیارم، مثل یه غدهٔ سرطانی می‌مونه که بخش زیادی از عضو 48:39 رو باید باهاش خارج کرد. درست شد؟ بخش زیادی از اون عضو با اون خارج می‌شه. 48:45 به همین دلیله که سوگواری‌های سنگین می‌تونه، می‌گم یعنی انگار نابودمون می‌کنه. [نامفهوم]. 48:55 [نامفهوم]. آیا مرگ همسر کم‌رنگ‌تره؟ باز هم نمی‌تونم بگم کدوم سنگین‌تره، 49:02 کدوم کمتره، دوستان. بستگی به میزان سرمایه‌گذاری روانی داره؛ 49:08 بستگی به میزان سرمایه‌گذاری روانی داره. یه pause بدم، چند تا سؤال جواب بدم. 49:15 یک ساعت صحبت کردیم. از فرح شروع کنیم؛ ببینیم فرح، سؤالت چیه؟ فرح، سؤالت رو بپرس. 49:24 سلام استاد. 49:25 سلام فرح. 49:27 استاد، یه هفته پیش این سؤال رو پرسیدم، بازش نکردیم، آخر ساعت بود. 49:32 راجع به سگ و گربه سؤال کردم، که بحث گلدون و اینا شد. بعضی روان‌شناس‌ها به 49:38 آدم‌ها پیشنهاد می‌کنن که مثلاً سگ و گربه نگه دارن. این الان کار خوبیه یا نیست؟ 49:45 ببینید، وقتی سؤال خوب و بد از من می‌پرسید، فرح، جوابی براش ندارم متأسفانه. 49:50 خب یه‌جور دیگه سؤال می‌کنم. وقتی که یه سگ و گربه رو 49:54 توی زندگی یه آدم جا می‌دیم، داره جایگزین یه چیزی می‌شه؛ 49:58 حالا یه شخصی به نوعی برای پر کردن یه سوگه و رد کردن اونه. 50:02 ولی خب رد نمی‌شه، جایگزین می‌شه؛ یه چیزی رو داریم جای چیز دیگه می‌ذاریم. 50:08 خب، این خودش آسیب‌زا نیست؟ توی حرفاتون گفتید هرچقدر ما از آدم‌ها دورتر می‌شیم، 50:14 بیشتر نزدیک می‌شیم به مثلاً یه شیء، یه حیوان یا هرچی دیگه غیر از آدمیزاد و روابط زنده، 50:20 این خطرناک‌تره؛ ما بیشتر داریم از سلامت روان دور می‌شیم. خب این... 50:25 چه اتفاقی اینجا می‌افته که ما داریم دور می‌شیم؟ چرا بده؟ ببین، به این دقت کن، فرح. 50:33 درواقع من چرا دارم جایگزین می‌کنم؟ اینکه می‌گم بد و خوب، مسئله این نیست. 50:40 مسئله اینه که من معتادم به هروئین، درست شد؟ شما میاید با متادون، 50:45 من میام روی درمان متادون. الان سؤال تو از من اینه: متادون خوبه یا بده؟ 50:54 خب، الان اگر این‌جور بخوام فکر کنم، 50:56 نسبت به اون حالت قبلی بهتره، ولی بازم به‌هرحال اعتیاده دیگه. 51:01 مرسی. جواب سؤالت اینه. 51:04 خب، پس می‌شه کاری... بفهم. 51:07 می‌دونی؟ درواقع مثلاً اینجاست. ما وقتی جایگزین می‌کنیم، transitional object 51:12 یا هر چیز دیگه‌ای فرق نمی‌کنه. یا آدم این رو جایگزین آدم دیگه‌ای می‌کنه، 51:16 فرق نمی‌کنه. مگه غیر از اینه که ازدواج، جایگزین کردن یکی دیگه با objectه؟ 51:21 این‌طوری بخوایم نگاه کنیم، ازدواج یعنی همسر من متادونه. 51:25 حالا تو بگو همسر من بده یا خوبه؟ 51:28 هیچ‌کدوم. 51:31 هیچ‌کدوم. 51:32 تو نمی‌تونی به این سؤال این‌جوری جواب بدی، چون سؤال خامیه، فرح. 51:36 سؤال خامیه؛ یعنی خام که می‌گم، نه بخوام به تو [نامفهوم]. 51:41 خام، بدونی که این جانشین کسی است، چیزی است... 51:44 که من براش حاضر نیستم سوگواری کنم. 51:50 خب، ولی بدون جایگزین کردن هم که نمی‌شه. حتی این طرف سوگواری هم بکنه... 51:56 باز هم این اتفاق می‌افته که یه چیزی میاد جای اونی که از دست رفته؛ 52:00 یعنی ما این انرژی روانی رو بالاخره یه جایی سرمایه‌گذاری می‌کنیم. 52:04 بله دیگه، می‌بریم روی متادون. نه، متادون خوب است یا بد است؟ 52:09 اعتیاد هست، ولی در این حال هم [نامفهوم]. ببینید، دقت کن. 52:14 اینکه داری به این می‌گی... درواقع ما قراره تو اون تاریکی ناظر باشیم؛ 52:20 این می‌شه سلامت. ناظر بودن یعنی چی تو تاریکی؟ می‌شه تو تاریکی ناظر بودن؟ 52:26 همون چیزی که توی meditationها بهش می‌گن؛ 52:31 طرف ناظر بر دنیاست، درگیرش نیست. 52:39 مرسی، احسان. 52:41 خواهش می‌کنم. مهدی بفرما. 52:49 سلام. 52:50 سلام مهدی. 52:51 سلام، سلام. [نامفهوم]. 52:54 بله، صدات رو دارم. 52:56 سلام استاد. اونجایی که می‌گید... 52:59 از بیرون چیزی نمیاد، ما درون معنا می‌دیم، مگر ما بازنمایی نمی‌کنیم؟ 53:05 مگه یه چیزی بیرون نیست که ما درونیش می‌کنیم؟ 53:09 بله. 53:09 اگر تو اون تاریکی، تو اون اتاق، 53:12 یک فضای بازی باشه که هیچ وسیله‌ای نیست... 53:17 پس ما هم نمی‌تونیم درون... نمی‌تونیم... 53:21 اگر چیزی بیرون نباشه و محرک بیرونی نباشه، درونی هم نداریم. 53:29 مثل یک زندانی هست [نامفهوم] تاریک، دیوار. 53:35 کسایی که می‌اندازن تو [نامفهوم]. 53:39 یک نفر [نامفهوم]، آواز رو، 53:43 یک قصه‌ای درون مغزش به‌صورت رنگی ایجاد کرده. 53:49 از اینی که باید یه بیرونی باشه، من دوست دارم سؤال هم بکنم. 54:19 ادراک خالص نداریم. 54:23 درست شد؟ 54:24 به لحظهٔ اولش که توهم نداریم؛ چیز دوست‌داشتنی است. 54:28 چرا؟ 54:29 رگه‌هایی از توهم در ادراک هست. 54:32 از همون بسم‌الله. 54:34 بذارید یه جمله بخونم از کتاب... 54:39 بذارید این‌جوری بهتون بگم. 54:44 می‌گه: I am from the start outside myself and open to the world. 54:49 می‌گه شما از ابتدا اصلاً خارج بودی، اصلاً داخل نبودی. 54:59 درست شد؟ 55:01 می‌گه: I am from the start outside myself. 55:04 اصلاً می‌گه از اول تو داخل نبودی که الان فکر می‌کنی داخلی؛ تو از اولش هم بیرون بودی. 55:10 حالا به‌خاطر این می‌گم اینا مباحث فلسفی می‌شه. اینکه می‌خوایم بگیم که الان... 55:16 درسته، من دارم از بیرون. انگار اون اتاق تاریک داره ذهن رو می‌سازه، 55:21 ولی حتی اگر هیچی هم داخل اون اتاق تاریک نباشه، ببینیم، محرک هست. 55:28 یادتون هست که یکی از شکنجه‌ها اتاقی بود که توش 55:34 محرکی نبود و مغز خودش شروع می‌کرد به ساختن محرک؟ 55:40 تو همین زندان‌ها هم هست دیگه. بالاخره اون آدم یه تعداد سال‌هایی یه چیزهایی تجربه کرده؛ 55:46 یعنی بیرونی دیده که انداختنش. یعنی اگر ما بچه رو از ابتدا تو 55:50 تاریکی‌ای که هیچ محرکی نداره نگه داریم، هیچ چیزی نداره که تصور کنه. 55:55 نه، تو فکر می‌کنی هیچ‌چی نداره. من می‌گم بچه از لحظه‌ای که، 56:00 دقت کن، اینا ثبت می‌شه دیگه توی fMRIها یا توی اونایی که مغز 56:06 رو بررسی می‌کنن، از لحظه‌ای که کوچک‌ترین انشعابات عصبی مغز 56:12 کودک در رحم مادر شکل می‌گیره، کودک انگار مغزش کار می‌کنه. 56:18 صدای ضربان قلب مادر برای کودک توهم ایجاد می‌کنه. 56:23 بوی مادر، غذایی که می‌گیره، ضربان قلبش، همه‌چیز برای کودک محرکه. یعنی شما از لحظه‌ای که... 56:30 این شبیه اینه که دنبال Big Bang Theory بگردید؛ یعنی اینکه ابتدای پیدایش کجا بود. 56:36 شما چی فهمیدی وسط یه اتاق تاریکی؟ ما این‌جوری نگاهش می‌کنیم، 56:41 می‌گیم از رحم مادر که اومدیم بیرون، انگار نقطهٔ شروع رو می‌ذاریم. من می‌گم نه... 56:48 قبل از اینکه بیای هم یه چیزی هست. چرا موسیقی می‌ذارن 56:52 برای بچه داخل رحم مادر؟ خب، موسیقی هم از بیرونه دیگه. 56:58 من می‌گم دیگه، همون محرک هست؛ پس محرک وجود داره، همیشه. 57:03 نقطه‌ای نیست که محرک نباشه؛ یعنی از لحظه‌ای که سیستم عصبی شکل گرفته، یه چیزی هست. 57:12 دیدید؟ می‌فهمم، می‌گید دنبال مرغ یا تخم‌مرغیم، دوستان. 57:16 اصلاً یه چیزی انگار جواب نداره از حالا. 57:20 آره، آره. دنبالش هم نباشیم، خیلی مهم نیست. ما می‌خوایم ساختار روان رو بررسی کنیم. 57:24 همه‌مون Einstein نیستیم که بریم دنبال اینکه ببینیم اول چی بود. مثل اینکه تو فیزیک 57:31 دنبال این می‌گردن که این تلسکوپی که جدیداً فرستادن بره ببینه نقطهٔ پیدایش کجا بود. 57:37 حالا به درد من و شما خیلی هم نمی‌خوره. 57:39 [نامفهوم]. 57:45 من می‌گم بشر با همهٔ تکنولوژیش داره زور می‌زنه بفهمه سر داستان، سرنخ دست کی بوده. 57:52 من می‌گم حالا اونا توی فیزیک دارن زور می‌زنن؛ من و شمای روان‌شناس، حالا ما که کسی نیستیم، 57:59 اون روان‌شناس‌های گردن‌کلفت دارن دنبال آگاهی می‌گردن که سرنخ دست کیه. 58:04 اونا تلسکوپ هوا می‌کنن، اینا روی مغز کار می‌کنن، ولی درهرحال همه دنبال این سؤال هستن... 58:11 و این سؤال واقعاً جواب مشخصی نداره که سرنخ دست کی بوده. 58:17 پس یعنی ترکیبی از بیرون و درون می‌شه؟ بله. 58:22 بله. 58:24 خواهش می‌کنم. 58:24 خواهش می‌کنم. 58:26 میترا، تو هم سؤالت رو بپرس. 58:37 میترا؟ 58:41 من صدات رو ندارم میترا، متأسفانه. 58:44 اومد و قطع شدید. 58:46 پس شیوا صحبت کن تا برسیم به میترا. 58:49 [نامفهوم]. 58:49 آه نه، چرا، صدات رو دارم میترا. بفرما. 58:51 سلام استاد. 58:52 سلام میترا. 58:54 استاد، می‌خواستم بگم خب سوگواری خیلی دردناکه، واقعاً درد داره. 59:00 یعنی الان هم که داریم در موردش تازه صحبت می‌کنیم، 59:03 من ضربان قلبم رفته بالا، دارم اضطراب رو تجربه می‌کنم. 59:07 برای کسایی که بیماری دارن، مثل کسایی که MS دارن، چند ده تا مثلاً 59:11 سوگ دارن که براش سوگواری نکردن، اونا چه‌جوری مراحل رو باید take کنن؟ 59:16 چون خیلی نمی‌شه عمیق شد یا مداخله کرد. می‌خواستم بدونم برای اونا چه‌جوری می‌شه؟ 59:21 توضیح می‌دم، میترا. من اول کلاس سوگواری رو جا بندازم. گفتم جلسه سومه؛ حالا ان‌شاءالله 59:28 هشتاد جلسه هستیم. می‌ریم جلوتر، کیس‌های سخت‌تر رو با هم بررسی می‌کنیم، نگران نباشید. 59:34 شیوا بفرما. من صدات رو ندارم شیوا؛ 59:40 خیلی صدات ضعیفه. 59:47 نمی‌شنوم، یا کلاً کسی نمی‌شنوه؟ ولی برای من خیلی ضعیفه؛ 59:50 مثلاً انگار داری از فاصلهٔ چند صد کیلومتری حرف می‌زنی. 1:00:00 نه، متأسفانه، صدات رو ندارم. 1:00:10 نه، متأسفانه. 1:00:15 [نامفهوم]. صدای من هست؟ 1:00:24 صدات الان هست. من این رو می‌خواستم بگم؛ 1:00:29 نمی‌دونم چند سال پیش بود... 1:00:33 آره، موقعی که دانشگاه می‌رفتم، خیلی برام سخت بود از خانواده جدا شدم. 1:00:39 این رو تو خودم این‌جوری حل کردم؛ گفتم آخرش مجبورم یه بار 1:00:44 این خانواده رو ترک کنم. یعنی با این حس که یه زمانی من باید 1:00:50 از این خانواده جدا بشم، خودم رو مثلاً حل کردم تو این سوگ. 1:00:55 یعنی من تصور می‌کنم که یه روزی، همیشه خودم رو توی قبر حس می‌کنم. 1:01:03 متلاشی شدن بدنم رو تجسم می‌کنم. حتی به‌طور واقعی رفتم روی قبر خوابیدم؛ 1:01:09 یعنی این سوگ رو مثلاً کشیدم، اما خب این‌جوری حل کردم. 1:01:14 یه چیز دیگه، گفتید بچهٔ صفر تا دو ساله. مادرم می‌گه وقتی که 1:01:19 می‌خواستم عمل کنم، می‌گه تو بچه بودی، حالا من یک سالم بوده. 1:01:24 بعد قبل از عمل بچه نباید دوازده ساعت چیزی بخوره. گفت خیلی تشنه‌ت بود. 1:01:32 گفتی: «آب می‌خوام.» درصورتی‌که مامانم هنوز اون لحظه تو ذهنش که میاد ناراحته، 1:01:38 اما برای من هیچ معنایی نداره اون لحظه. برای من فقط حس یه نوزادیه که دنبال آب می‌گرده، 1:01:45 ناراحت می‌شه؛ نه برای خودم حس کنم. یعنی این‌جوریه. به نظر من سوگ و... 1:01:50 من همین الان فکر می‌کنم همه‌چیز رو یه زمانی از دست می‌دم، چون نمی‌دونم، 1:01:56 به‌خاطر اینکه یه قسمت از جسمم رو از دست دادم، این‌جوری شدم. 1:02:01 نمی‌دونم چیه؛ که می‌گم هیچی متعلق به من نیست، همه رو باید رها کنیم. به‌خاطر اینه. 1:02:07 هیچ‌وقت، حتی اگر همه‌چیزم داشته باشم، اون خوشحالی آدم عادی رو ندارم. 1:02:14 مرسی. 1:02:16 خواهش می‌کنم. خب، عرضم به حضورتون که بذارید یکم دیگه درس بدم، 1:02:22 برم جلوتر. مهتاب هم یه سؤال داشت. مهتاب، فقط یک سؤال. 1:02:35 مهتاب، فقط... بله. کسی که یادگاری داره، اون حفرهٔ خالیِ فردی که از دست داده 1:02:40 رو با اون پر می‌کنه. ولی ما باید اون یادگاری رو ازش بگیریم که این از بین بره. 1:02:45 خب وقتی اون یادگاری رو بگیریم، اون حفرهٔ خالیش رو چی کار می‌کنه؟ 1:02:49 با اون حفرهٔ خالی اذیت نمی‌شه؟ خیلی، خیلی اذیت می‌شه. 1:02:53 می‌تونه بره با یکی دیگه پرش کنه یا تحملش کنه تا جاش پر شه. توضیح می‌دم چه‌جوری... 1:02:58 چه‌جوری حفره پر می‌شه؟ 1:03:02 بعد استاد، تحملش کنه، با چی پر می‌شه؟ 1:03:07 گفتم دیگه، توضیح می‌دم. 1:03:10 با معنا، با معنا. بیشتر بعداً توضیح می‌دید؟ 1:03:16 آره، آره، بیشتر توضیح می‌دم. 1:03:17 یه سؤال دیگه هم داشتم، ببخشید. گفتید که ما باید هر ماه سوگ کنیم. 1:03:23 می‌خواستم ببینم مثلاً یه مثال بزنید؛ برای چی باید سوگ کنیم هر ماه؟ 1:03:26 که مثلاً گفتید یه چیزی رو از دست می‌دیم. 1:03:28 کلی چیز هست. همین الان شما هر هفته توی کلاسی که با من دارید، 1:03:32 یه کوچولو راجع به یه چیزی سوگواری می‌کنید؛ هر هفته. 1:03:36 خب، پس چه تو borderline، چه اینجا، 1:03:39 راجع به یه چیز، یه fantasy از زندگیتون... 1:03:45 استاد یه مثال می‌زنید؟ من این رو متوجه نشدم، چون من سوگواری نمی‌کنم. 1:03:50 خب، می‌فهمم. باید باشه ولی نیست؛ تو مقاومت می‌کنی جلوش. 1:03:56 آها، مثلاً یه مثال می‌زنید که موضوعش چی باید باشه؟ 1:04:00 مثلاً برای شما بوده توی هفته؟ 1:04:04 مثال می‌زنم، چشم. 1:04:07 باشه، دست شما درد نکنه، مرسی. 1:04:09 خواهش می‌کنم. 1:04:10 مینا، تو هم سؤالت رو بپرس. 1:04:19 مینا که وقت نشد... 1:04:22 آها، وصل شد. مینا. 1:04:23 بله، سلام. خسته نباشید. 1:04:26 ببخشید، حالا راجع به همین بحث سوگ، 1:04:31 اگر کسی سوگواری نکنه چی؟ 1:04:34 مثلاً من یه مراجع دارم که مادرش رو همین اواخر 1:04:37 مرداد از دست داده. دانش‌آموزه، دوازده ساله. 1:04:41 و نه گریه می‌کنه، نه سوگواری می‌کنه و نه 1:04:46 اجازه می‌ده که کسی سوگواری کنه. علتش چی هست؟ 1:04:52 توضیح می‌دم، مینا. زوده. ولی علت اینکه ما سوگواری 1:04:55 نمی‌کنیم اینه که سوگواری سخته؛ کسی دوست نداره سوگواری کنه. 1:05:01 درواقع، می‌فهمم. جاهایی درنهایت تبدیل هم می‌شه 1:05:06 به افسردگی یا انکار. ولی می‌گم مینا، بریم جلو. 1:05:11 من به همهٔ این سؤال‌ها پاسخ می‌دم. ببینید دوستان، خب برم دنبال مبحث، 1:05:18 ادامه‌ش رو بگم. بله، حفره همیشه وجود داره؛ حفره هیچ‌وقت پر نمی‌شه؛ 1:05:25 سوگواری هیچ‌وقت تمام نمی‌شه. شما درنهایت تنهایی عمیق existential دارید. 1:05:32 [نامفهوم] و این سوگ پایانی نداره. من راجع به چیزهای... 1:05:38 کلان و idealistic صحبت نمی‌کنم، اما راجع به چیزهای کوچک‌تر مثل 1:05:44 سوگواری‌های روزمره هست؛ مثل دوست‌دخترم، دوست‌پسرم، یه شیء، پدرم، مادرم، 1:05:50 خاله، دایی، بچه‌م، یه fantasy که داشتم و می‌میره و همهٔ این موضوعات. 1:05:56 برای سوگواری کردن ما به یک شبکه از مفاهیم نیاز داریم که ما رو حفظ کنه؛ 1:06:02 درواقع ما برای سوگواری به معنا نیاز داریم. 1:06:07 معنا چه‌جوری شکل می‌گیره؟ یا به همون thinking نیاز داریم؛ معنا و thinking. 1:06:14 برای زمانِ از دست رفتن هر چیزی، هر چیزی که سوگواری می‌خواد. 1:06:19 ببینید این معنا چه‌شکلی شکل می‌گیره؟ به این جمله دقت کنید: به ساختار شبکه‌ای 1:06:27 از مفاهیم نیاز دارید. پس یک: شما به ساختار شبکه‌ای از مفاهیم نیاز دارید. 1:06:34 که شما بخشی ازش باشید؛ یعنی من قسمتی از اون مفاهیم باشم. 1:06:40 سوگواری برای هر چیزی باشه [نامفهوم]. 1:06:44 تاب‌آوری فرق می‌کنه. تاب‌آوری این learningه؛ 1:06:49 یه نقطه‌ای که توی عصب‌روان‌شناسی بهش می‌رسن. learning باعث... 1:07:00 [نامفهوم]. 1:07:09 پس، learning. 1:07:12 [نامفهوم]. 1:07:16 [نامفهوم]. 1:07:20 ببینم این رو چه‌طور عرض کنم. 1:07:31 [نامفهوم]. 1:07:36 [نامفهوم]. 1:07:39 الان صدام بهتره؟ 1:07:44 خب، خدا رو شکر. 1:07:46 خب، بریم سراغ سوگواری. 1:07:50 پس من به یک شبکه‌ای از مفاهیم نیاز دارم که من بخشی ازش باشم. 1:07:55 چنگ بزنم. اینجا باز می‌شه همون داستان که 1:07:58 می‌بینید چرا راجع به سوگ با مراجع حرف می‌زنید. 1:08:01 درست شد؟ learning سوگواری رو کند می‌کنه؟ نه دوستان، 1:08:05 سوگواری رو راحت‌تر می‌کنه. کند یعنی به وقفه می‌اندازه. 1:08:09 یعنی درواقع هرچقدر ساختار thinking در شما بزرگ‌تر و عمیق‌تر باشه، 1:08:15 باعث می‌شه تحمل سوگواری براتون راحت‌تر باشه. 1:08:19 یعنی فشارش رو کم می‌کنه. thinking، خیلی مفصل شد که چی معناش می‌کنم. 1:08:27 thinking، cognition است؛ استفاده از کلمات برای رسوندن معنا و مفهوم. 1:08:35 thinking سیر طبیعی وصف کردن کلمات است. 1:08:39 thinking درواقع is a cognitive form of mind؛ 1:08:44 یعنی درواقع شکل شناختی روان شماست. 1:08:51 یعنی چی؟ همون که داریم صحبت می‌کنیم. مثلاً می‌گیم learning راجع به چیه؟ 1:08:58 ببینید دوستان، برگردم به قبل. گفتم کودک صفر تا دو ساله، درسته؟ 1:09:04 ما می‌گیم کودک دو تا شش ساله. این تیکه‌ای که راجع به بچه‌ها صحبت 1:09:09 می‌کنم برای infantileها مهمه؛ یا کودک چه‌جوری دنیا رو تجربه می‌کنه؟ 1:09:18 همون یعنی کندش می‌کنه دیگه؛ کند نه اینکه به وقفه بندازه، 1:09:26 فشارش رو کم می‌کنه، درست شد؟ فشارش رو کم می‌کنه. 1:09:33 به این جمله هم دقت کنید دوستان. 1:09:37 حالا این خوبه یا بده، کار نداریم. ببینید؟ الان شاید شما بپرسید خب 1:09:42 این خوبه یا بده. می‌گم من الان اصلاً دربارهٔ خوب و بد صحبت نمی‌کنم؛ 1:09:47 دارم process رو توضیح می‌دم. درست شد؟ داریم راجع به process صحبت می‌کنیم. 1:09:53 چون بعضی‌ها می‌گن اتفاقاً سوگواری نباید شدتش کم شه؛ عده‌ای می‌گن نه، 1:09:58 چرا باید شدتش کم شه؟ عده‌ای می‌گن خب ما thinking کنیم، یعنی بیایم... 1:10:03 فکر کنیم به‌جای اینکه احساس کنیم. عده‌ای می‌گن آقا چرا فکر کنیم؟ 1:10:08 همون احساس، می‌خوایم بره دیگه؛ غمگین باشیم، فقط غمگین باشیم. بحثی ندارم؛ 1:10:13 یعنی الان نمی‌خوام بگم کدوم راحت‌تره. ولی چیزی که جاش رو خیلی سریع پر می‌کنه 1:10:19 درواقع توی سوگواری، همون شبکه‌ای از thinking بود. یه حد تعادل درسته شاید باشه. 1:10:25 ولی بذارید کودک رو بگم. گفتم صفر تا دو سال، پس تکلیف روشنه. 1:10:30 دو تا شش سال چه‌جوریه به شکل normal؟ ببینید دو تا شش سال، 1:10:35 کودک چه‌جوری سوگواری می‌کنه، به‌خصوص از دست دادن یه عزیز؟ درست شد؟ 1:10:42 صفر تا دو سال که گفتم؛ گفتم اصلاً چیز دیگه، Repression یا regression 1:10:48 انجام می‌شه و اصلاً تجربه اتفاق نمی‌افته. می‌گیم دو تا شش سالگی... 1:10:55 کودک با مفهوم مرگ آشنا می‌شه، اما مفهومی انتزاعی و قابل برگشته. 1:11:01 یعنی توی دو تا شش سال معمولاً تصور بچه‌ها اینه که بازگشت‌پذیره؛ 1:11:08 یعنی ابتدائاً بابا رفته مسافرت، آره مرسی هما، برمی‌گرده. 1:11:14 یعنی قابل رجوعه، یعنی ثبات وجود داره، پیوند قطع نمی‌شه. 1:11:20 یعنی ما توی سوگواری، توی زیر شش سالگی... 1:11:25 دو تا شش سال، انگار آدم‌ها می‌رن و برمی‌گردن؛ امکان بازگشت هست. 1:11:31 بابا می‌ره مسافرت، برمی‌گرده؛ مامان رفته بیمارستان، برمی‌گرده. 1:11:37 برگشت هست. تفکر جادوییه، تفکر انتزاعیه، تفکر unrealه. 1:11:43 درست شد؟ بله، دقیقاً درسته. که اصلاً می‌گیم چی کار کنید؟ 1:11:48 می‌گن به بچه مفاهیم رو توضیح بدیم؛ مفاهیم رو خیلی صریح، ساده... 1:11:54 بدون اصطلاحاً تحریف با کودک صحبت کنید؛ یعنی تحریف نکنید. 1:12:00 «رفته تو آسمون، ولی میاد بهت سر بزنه.» بله. یعنی بگیم که نمیاد؟ 1:12:06 بله، بگیم نمیاد. توی دو تا شش سالگی به عدم بازگشت تصریح می‌کنن. 1:12:12 نکته: این تفکر جادوییه. توی کیس‌هاتون هم می‌بینید؛ 1:12:17 مراجع میاد می‌گه: «آره من رو ول کرد، ولی منتظرم برگرده؛ میاد.» 1:12:23 خب، می‌دونم دوست هم داره. مرسی. 1:12:28 این تفکر دو تا شش سالگیه دیگه؛ 1:12:32 یعنی درواقع جایی که من نمی‌تونم این پیوند رو پاره کنم، 1:12:40 به‌خصوص جایی که شواهد صریحی وجود داره. 1:12:46 مثلاً مراجع میاد تو اتاق درمان به شما می‌گه... 1:12:52 «آره، من مثلاً می‌دونم نمیاد، ولی منتظرم.» آفرین جواد، 1:12:57 می‌دونم نمیاد ولی منتظرم. این می‌شه شش تا هشت ساله؟ ببخشید، دو تا شش ساله. 1:13:04 یعنی این بازگشت‌پذیری هنوز در کودک وجود داره؛ تفکر جادویی مرگ هم هست و کار 1:13:10 پیش‌عملیاتی Piaget. مرسی، درسته. پس روان اون آدم تو دو تا شش سالگی گیر کرده. 1:13:17 بله، یعنی روان اون آدم تو دو تا شش سالگی گیر می‌کنه. 1:13:22 تعبیرش هم گفتن، تأکید روی بازنگشتن وجود داره. 1:13:28 گام بعدی می‌گن شش تا هشت سالگیه. 1:13:32 خب، شش تا هشت سالگی می‌دونید چیه؟ کودک بازگشت‌ناپذیری رو می‌پذیره، 1:13:39 اما برای خودش نه؛ یعنی انگار مرگ وجود داره برای بقیه، جز من. 1:13:47 یعنی انگار جز آدم‌های خیلی خیلی مهم. من نمی‌میرم، 1:13:51 مامان یا بابام نمی‌میرن، حالا مگر اینکه خود اون‌ها فوت شده باشن، درست شد؟ 1:13:57 یعنی انگار مال من نیست، مال دنیاست؛ در شکل انگار learningه. درست شد؟ 1:14:02 و احساساتی که کودک تجربه می‌کنه معمولاً خشم از متوفیه؛ یعنی بیشتر توی سن شش تا هشت سالگی 1:14:09 می‌گیم از متوفی می‌ترسه. اینجا همون جاییه که می‌گن بچه رو ببرید سر خاک، ببریدش سر جنازه؛ 1:14:16 جنازه که نه، جنازه رو نبینه. یعنی با قبرستون آشناش کنید. پس توی بعضی از textها، 1:14:23 نمی‌گم همه‌ش، اولین سنی که می‌گن بچه رو می‌شه برد، شش تا هشت سالگیه؛ یعنی زیر... 1:14:29 شش تا هشت سالگی می‌گن نبرید؛ خیلی برای بچه توضیح بدید، 1:14:35 ولی نبرید، نشون ندید. مرسی. مثل حیوان خانگی بگیرید، 1:14:40 مثلاً ماهی بمیره، با مرگ آشنا شه. این شش تا هشت سالگیه. 1:14:45 انگار omnipotence بودنه توی شش تا هشت سالگی؛ یه نوع narcissisticه. 1:14:52 omnipotence، همه‌توانی: «من نمی‌میرم.» این توشه که هیچ‌وقت... 1:14:58 من از بین نمی‌رم، درست شد؟ «مرگ فقط واسه بقیه‌ست.» بله، 1:15:05 مراجع هم می‌گه: «آخه چرا من؟ چرا واسه من اتفاق افتاد؟ 1:15:11 چی شد نصیب من شد؟» آره، narcissisticه. چرا؟ 1:15:16 این «چرا من؟» درسته؟ من می‌دونم مثلاً هفتاد درصد 1:15:21 احتمال خیانت وجود داره، ولی بازم مراجع می‌گه: «چرا من؟» 1:15:28 «من که از گل کمتر بهش نگفتم، من که هیچ‌وقت بهش خیانت نکردم، 1:15:33 من که اصلاً به فکر کس دیگه‌ای نبودم؛ چرا من؟ برای چی؟» یعنی می‌دونید، 1:15:39 درواقع اینجا اون تیکه هست. یکی از دوستان پرسید affect کجا کار می‌کنه؛ 1:15:46 [نامفهوم]. اگر دقت کنید، حالا فعلاً روی هشت سال وایسیم، 1:15:51 جلوتر نریم؛ یعنی نریم سراغ هشت تا دوازده سال. 1:15:55 اگر تا قبل از این هشت سال وایسید، توی بسیاری از مراجعینتون که 1:16:01 برای سوگواری پیش شما میان، اگر دقت کنید این سه تا رو می‌بینید. 1:16:07 Repression؛ گام بعدی تفکر جادویی و بازگشت، 1:16:14 یعنی چیزی شبیه انکار؛ گام بعدی خشم از متوفی، 1:16:21 اینکه «چرا من؟» درست شد؟ 1:16:25 چرا من؟ 1:16:27 دیدید؟ اصلاً می‌دونید، انگار توی سوگواری سیر تحولی روان ماست؛ 1:16:34 یعنی از واپس‌روی تا انکار، تا خشم، که حالا می‌ریم جلوتر، 1:16:41 چانه‌زنی و المان‌های بعدی که توش اتفاق می‌افته. 1:16:46 ولی این مسیر توش طی می‌شه؛ این مسیر توش خواهیم دید. 1:16:53 بذارید مثال بزنم براتون که چه‌جوریه: «من چرا انقدر بدبختم؟» 1:17:04 مثال بزنم براتون که تو مثال شفاف‌تر بشه. 1:17:08 یکی از مراجع‌ها اومد گفت که... 1:17:16 چت‌هاش رو نشونم می‌داد با اون پسر؛ 1:17:19 چت‌هاش رو، اون کسی که رهاش کرده بود. 1:17:25 گفتم بیاین چت‌ها رو با هم بخونیم، ببین مسئله چیه. 1:17:30 توی چت‌ها پسره به‌صراحت گفته بود: «من دوستت ندارم، 1:17:35 از اولم دوستت نداشتم. بابا دست از سرم بردار.» 1:17:39 «چی من بگم؟ چه‌جوری، به چه زبونی بگم که من تو رو دوست نداشتم؟ 1:17:46 هدف از این رابطه چیزی نبوده. آقا سه ماه هم که بیشتر طول نکشیده، 1:17:52 من از اولم نمی‌خواستم. بگم غلط کردم خوبه؟» و موارد این‌چنینی. 1:17:59 درست شد؟ نکته: می‌دونید حال مراجع چیه؟ 1:18:03 «یعنی من رو نمی‌خواد؟ یعنی به نظرت برنمی‌گرده؟» 1:18:08 «یعنی تو فکر نمی‌کنی برگرده؟ من فکر می‌کنم این از تعهد می‌ترسه، 1:18:15 ناز می‌کنه.» این همون انکاره. به‌خاطر همین می‌گم مرحلهٔ انکار 1:18:21 رو خیلی ساده نبینیدش؛ خودش تیکه‌تیکه‌ست، خودش تیکه‌تیکه‌ست. 1:18:27 و وقتی به مراجع می‌گیم: «تو متوجه نمی‌شی که داری تحقیر می‌شی؟» می‌گه: 1:18:34 «نه، چه تحقیری؟ کدوم تحقیر؟ کجا تحقیر کرده؟» 1:18:38 «تحقیری نکرده. درست شد؟ فقط می‌ترسه. این آدم ترس داره. 1:18:45 همهٔ آدم‌ها عقده‌هایی از گذشته‌شون دارن. 1:18:51 اگر آدم تحمل کنه، درست می‌شه.» و برگردم به گذشته؛ 1:18:57 این رو برای چی دارم بهتون می‌گم؟ برای اینکه ببینیدش... 1:19:06 پدر این مراجع، نمی‌گم همه همین‌طوری هستن، 1:19:11 تو سن چهار سالگی می‌ذاره از خونه می‌ره 1:19:16 و دیگه برنمی‌گرده و هیچ خبری ازش نیست. 1:19:21 و جالب اینجاست، مراجع الان حدود سی سالشه و هنوز 1:19:25 منتظره باباش برگرده؛ می‌گه: «یه روزی بابام برمی‌گرده.» 1:19:33 یعنی هنوز من منتظرم. می‌دونید؟ درواقع نقطه اینجاست: 1:19:40 مراجع سوگواریش فقط برای از دست دادن این پسر نیست. 1:19:46 می‌دونید درواقع برای چیه؟ «بازم من؟ بازم یکی من رو ول کرد رفت؟» 1:19:54 می‌دونید؟ درواقع theme اینه؛ اصلاً مهم نیست اون آدم. یعنی: 1:19:59 «بازم من رو ول کردن، بازم یکی اومد من رو ول کرد رفت، دیگه برنمی‌گرده؟» 1:20:08 یعنی می‌دونید، من انگار یه fantasy دارم، یک رؤیایی دارم؛ 1:20:14 یه بخشی از من گیر کرده یه جایی توی چهار، پنج سالگی. 1:20:21 و هنوز هم دنبالشم که این برگرده. این چیز پیچیده‌ای نیست دوستان، 1:20:27 این چیز پیچیده‌ای نیست. وقتی مراجع شما تو اتاق درمان میاد و می‌گه: 1:20:35 «هنوز انتظار دارم بابام من رو دوست داشته باشه»، بعد از سی سال، 1:20:41 چهل سال، همون fantasyه. پس اینا همین‌جور هستن؛ یعنی من مثل... 1:20:49 مثال ماشین؛ درسته؟ و من هنوز دنبال اینم که [نامفهوم] از بابا بگیرم، 1:20:55 از مامانم بگیرم یا از یک کسی بگیرم. ما از تکرار گذشته توی آینده می‌ترسیم. 1:21:02 مرسی فاطمه. این جمله‌ای بود که توی trauma گفتیم: 1:21:06 ما از آینده نمی‌ترسیم؛ توی آینده هیچ‌چیز نیست که ما رو بترسونه. 1:21:12 درسته؟ این همون representationها بود؛ تصاویر... 1:21:17 یا تجربیات ما از دنیاست. من از اینکه به جعبهٔ برق دست بزنم 1:21:23 و دوباره برق من رو بگیره می‌ترسم؛ پس دیگه کنجکاوی نمی‌کنم، 1:21:28 کشفش نمی‌کنم، دیگه انگار بهش نزدیک نمی‌شم، تجربه‌ش نمی‌کنم، 1:21:34 چون یه بار دست زدم، برق من رو گرفت. درسته؟ آرزوش اینه طرف برگرده؛ 1:21:40 بعد سه سال که برگشت می‌گه: «دیر کردی، دیگه نمی‌خوام.» بله. 1:21:48 من همیشه می‌خوام یکی برگرده، ولی این‌طور نیست؛ 1:21:52 یعنی همیشه انگار منتظرم تا یکی بیاد. پس دوستان، برگردیم به ابتدای صحبت‌ها، 1:21:59 یه سیر توالی رو کنار هم چک کنیم. ما در تاریکی بودیم، جعبهٔ برق، 1:22:04 صندلی، همه‌چیز رو داشتیم چک می‌کردیم، جاش رو پیدا می‌کردیم. 1:22:09 اونا به ما احساس امنیت می‌دادن. از لحظه‌ای که می‌فهمیدیم باهاشون زندگی... 1:22:16 می‌کردیم، ارتباط ذهنیمون باهاشون حفظ می‌شد، به ما معنا می‌داد، 1:22:22 تجربه‌ای بود برای ما انگار، از دنیایی که توش هستیم. 1:22:27 ما رو تعریف می‌کرد، درست شد؟ ما رو تعریف می‌کرد. و حالا اگر نباشه، 1:22:33 من مجبورم تعریفم رو از خودم بازنگری کنم؛ نه از خودم، بلکه از همهٔ 1:22:39 دنیایی که تجربه‌ش می‌کنم، یعنی از همهٔ آن چیزی که در این دنیاست... 1:22:46 مجبورم دوباره بشینم تعریفش کنم. [نامفهوم]. 1:22:51 بله، درسته. یعنی اگر برای فقدانش سوگواری کرده بود، 1:22:57 حالا قطع ارتباط رو بهتر انجام می‌داد؟ تا حدودی، تا حدودی. 1:23:04 برای چی این رو بهتون می‌گم؟ سوگ برای وابسته‌ها دردناک‌تره. 1:23:11 نمی‌شه گفت نه؛ سوگ یک ظرفیت روانیه. 1:23:15 می‌دونید؟ درواقع پذیرش این ظرفیت است. 1:23:22 نکته: یه جایی توی بحث‌هامون صحبت کردیم. 1:23:29 به این دقت کنید: برای تمام 1:23:34 حسرت‌ها و اون افسوس‌هایی که داریم، 1:23:40 یه سوگ پشتش داریم. 1:23:45 یعنی تو طول زندگیتون چک کنید، هر روزتون؛ 1:23:49 هر افسوس و هر حسرتی سوگواریه، یک سوگواری داخلش داره، 1:23:54 منتها سوگواری‌ای که ما ازش رد می‌شیم. هر افسوس و حسرتی، هر «ای کاش»ی... 1:24:04 یک فقدان، یک چیزی رو داره؛ یه نبودنی توشه. 1:24:07 هر افسوس و هر حسرتی. یه بار سر کلاس اومدم گفتم... 1:24:13 که یه جایی شما همین الان که نشستید، 1:24:17 ببینید این چه مثالیه، یعنی چه‌جوریه. مراجع می‌گفت: 1:24:23 «من در کنار همسرم افسوسش رو می‌خورم، حسرتش رو می‌خورم، 1:24:30 براش غمگین می‌شم و دلم براش تنگ می‌شه.» یعنی در حضور اون آدم؛ 1:24:36 یعنی حتی ببینید اون آدم هست، من سوگوارشم. 1:24:41 یعنی نه اینکه اصلاً الان نباشه، درست شد؟ به‌خاطر همونه که ما از سوگواری 1:24:47 می‌ترسیم دوستان. ما چون می‌ترسیم به این حسرت‌ها و افسوس‌ها فکر کنیم، 1:24:53 چون دردناکه، قبول دارم، من اصلاً منکرش نیستم. حسرت پول، حسرت امکانات، 1:24:59 حسرت اینکه چرا خارج نیستیم، حسرت اینکه چرا پولدار نیستیم، 1:25:04 حسرت اینکه کاش بیشتر به مادرم سر می‌زدم، به پدرم سر می‌زدم... 1:25:09 کاش به بچه‌م بیشتر رسیدگی می‌کردم، کاش قدر سلامتی‌م رو بیشتر می‌دونستم. 1:25:16 همهٔ این «کاش»ها و افسوس‌ها دوستان یه سوگواری دارن، 1:25:21 همه‌شون، بدون استثنا. یه نکته بهتون بگم: اون فیلم The 1:25:26 Fountain رو یه بار براتون گفتم؛ الان بهتر می‌تونم براتون 1:25:32 بازش کنم که چرا The Fountain مثلاً جزو فیلم‌های غم‌انگیزه. 1:25:38 چون توش حسرته. نه فقط رابطهٔ من با یه آدم؛ آدمه مهم نیست. 1:25:44 غم‌انگیزترین قسمت فیلم The Fountain یا «چشمه»، 1:25:49 جاییه که این آدم داشت تلاش می‌کرد درمان سرطان یا تومور مغزی رو کشف کنه. 1:25:57 خانمش یه جا اومد گفت: «بیا بریم برف‌بازی کنیم.» گفت: 1:26:02 «نه، کار دارم.» کارش چی بود؟ کارش این بود... 1:26:07 که داشت درمان تومور مغزی رو برای خانمش که تومور داشت کشف می‌کرد. 1:26:14 ولی می‌دونید، در سیر فیلم شما به افسوس می‌رسید که ای کاش ول 1:26:19 می‌کرد این درمان سرطان رو، می‌رفت با همسرش برف‌بازی می‌کرد. کجا؟ 1:26:26 اونجایی که دیگه نتونست درمان رو کشف کنه یا درمان رو دیر کشف کرد و همسرش مرد. 1:26:39 درواقع می‌دونید، غم مال اینه؛ می‌دونید انگار غم تمام لحظاتیه که می‌تونستم... 1:26:45 می‌دونید، درواقع اونجایی که گفتم ماشین رو براتون مثال زدم که... 1:26:50 من با اون آدم سوار ماشینم، داریم یه مسیری رو می‌ریم و یه 1:26:55 ارتباطی هست، و می‌بینیم از یه جایی به بعد اون آدم نیست. 1:27:00 ما بسیاری از این مسیر رو، دوستان، اومدیم... 1:27:05 و پر از حسرت و افسوسیم در تمام دوران زندگیمون؛ همهٔ حسرت‌ها و افسوس‌هایی 1:27:11 که بابتش سوگواری نکردیم، بابتش اشک نریختیم. حالا اشک که می‌گم استعاره‌ست؛ 1:27:17 منظورم فقط چهار تا قطره اشک نیست. منظورم اینه که در دایرهٔ توجه‌مون 1:27:23 واقعاً قرارش بدیم و بپذیرم و بدونم که مرده و پیوند قطع شده. 1:27:31 همهٔ ما افسوس‌هایی داریم. یه مثال براتون بزنم: 1:27:38 یه مراجع دارم، یه خانمیه حدود چهل سالشه. 1:27:43 یه ویولن داره؛ می‌گفت: «من ده سال ویولن می‌زدم، 1:27:50 از حدود مثلاً پانزده سالگی تا بیست‌وپنج سالگی.» 1:27:56 می‌گه: «از وقتی ازدواج کردم دیگه ویولن نزدم، 1:28:02 اما ویولنم مثل آینهٔ دق همیشه بالای کمدمه.» 1:28:11 یعنی من پانزده ساله قراره ویولن بزنم. می‌گم: 1:28:14 «چرا نگهش داشتی؟» [نامفهوم]. می‌گه: «یه روزی دوباره می‌زنم.» 1:28:19 ولی متأسفانه می‌دونید، این افسوس و حسرت منه؛ دیگه نمیاد روزی که بزنم. 1:28:25 ولی می‌دونید، با نگه داشتنش، اونجایی که دوستان گفتن، انگار من با نگه 1:28:32 داشتنش افسوس و حسرت این رو نگه می‌دارم که یه روزی قراره ویولن بزنم؛ 1:28:39 انگار آینهٔ دق منه. انگار من به‌جای اینکه رهاش کنم، 1:28:45 هر روز یا هر هفته سوگوار اینم که یه روزی میاد... 1:28:50 حالا این آدم سه تا بچه داره، ازدواج کرده، 1:28:54 آدم شلوغیه، مادرش پا به سن گذاشته، مریضه. 1:28:59 ولی صادقانه‌ش اینه: «من حاضر نیستم رهاش کنم.» می‌دونید؟ 1:29:03 هر هفته حسرتشه. اونجایی که گفتید سوگواری‌ها کو؟ 1:29:08 باور کنید هفته‌ای، ماهی یه بار سوگواری کمه تازه. 1:29:12 حالا می‌دونم، می‌گم این کمه، ولی انقدر افسوس و حسرت داریم دوستان. 1:29:19 بابت همه‌چیز. این‌ها سرنخ‌هاست دیگه. 1:29:23 اینکه می‌گید کجاست سوگواری، کجاست افسوس؟ مگه داریم؟ 1:29:29 اصلاً پیداش نمی‌کنیم. ما چیزی نداریم که بابتش افسوس بخوریم؟ 1:29:36 مگه می‌شه؟ درست شد؟ [نامفهوم]. درواقع سنتورم رو نگه داشتم، 1:29:43 می‌خوام یکم خلوت‌تر بشم، برم دنبالش. 1:29:49 بله دوستان، حتماً هست؛ مگه می‌شه نباشه؟ حتماً افسوسش هست. پر از افسوس و حسرتیم؛ 1:29:56 یکی نه، دوتا نه، بی‌نهایت افسوس و حسرت داریم بابت کارهایی که نکردیم. 1:30:02 و دوستان ببینید، چون ما سوگواری نمی‌کنیم، تبدیل به پرخاش می‌شه، 1:30:07 چون درماندگی پرخاش میاره. یعنی من عصبانی می‌شم از خودم، 1:30:12 از مادرم، از پدرم، از روزگار: «ای بابا، تقصیر زنمه...» 1:30:17 «تقصیر بچه‌مه، تقصیر همسرمه، تقصیر مادرمه.» یه مقصری پیدا می‌کنیم و می‌اندازیم گردنش. 1:30:25 به‌جای سوگواری برای افسوس‌ها و حسرت‌هامون، مشت می‌شیم بر سر کسانی که اونا 1:30:31 رو عامل افسوس و حسرت‌هامون می‌دونیم. دوستان، کسی مقصر افسوس و حسرت ما نیست؛ 1:30:38 مقصر منم. منم که دیگه اون fantasy رو باید رها کنم، که نمی‌کنم، یا برم بچسبم... 1:30:44 بهش. اما می‌دونید، می‌شه همون مشت بر سر بقیه؛ 1:30:50 یعنی درماندگی. می‌شه فاز شش تا هشت سالگی که خدمتتون گفتم. 1:30:57 یعنی می‌رم توی شش تا هشت سالگی و هنوز می‌خوام یه روزی 1:31:04 بشه که من ویولنم رو بزنم. خیلی خوب، هاجر سؤالت رو بپرس. 1:31:18 سلام استاد، شبتون بخیر. سلام هاجر، شبت بخیر. 1:31:22 استاد، من جلسهٔ اول کلاس خیلی [نامفهوم]. 1:31:29 دو جلسهٔ قبلم رو گوش دادم. [نامفهوم]. 1:31:37 [نامفهوم]. یه نیروی قوی در من وجود داره؛ 1:31:41 هر وقت می‌خوام غصه بخورم، [نامفهوم]. 1:31:54 هاجر، یکم عجله داری. می‌فهمم. این اون چیزیه که قراره توی این هشتاد 1:31:58 ساعت بهش برسیم. من می‌فهمم. این کلیشه‌ای که توی کتاب‌ها نوشته شده، 1:32:02 اینکه بشینیم گریه کنیم، واقعیت سوگواری نیست. 1:32:05 واقعیت چیز دیگه‌ایه، خب؟ یعنی من سعی می‌کنم هر جلسهٔ دو ساعته یه 1:32:12 گام به سمت تعریفش و اینکه اصلاً چی هست، ذره‌ذره بهش نزدیک بشم. 1:32:19 این تیکه‌های پازل رو بهتون می‌دم؛ یه جایی یه‌دفعه این پازل 1:32:25 باهم هماهنگ می‌شه. بله، بله. باید توی گذر زمان بهش برسیم. بله. 1:32:32 واقعاً به گفتهٔ خود شما، به‌جای سوگواری خشم آوردم و دنبال مقصر گشتم. 1:32:38 همیشه مقصر پیدا کردم و کینه‌ورزی کردم، متأسفانه. یعنی حرف‌های شما 1:32:45 رو با گوشت و خونم درک می‌کنم، خیلی عمیق می‌فهمم دارید چی می‌گید. 1:32:52 [نامفهوم]. مرسی استاد، عالی بود کلاستون. ممنون. زنده باشی، قربانت. 1:33:00 خب، سمیه تو هم سؤالت رو بپرس. [نامفهوم]. 1:33:08 یه نکتهٔ دیگه‌ای که وجود داره، 1:33:14 وقتی سوگواری نمی‌کنید... 1:33:19 جانم سمیه، می‌شنوم. 1:33:24 سلام، وقتتون بخیر. 1:33:28 استاد، شما فرمودید که نشانه‌ها یا یادگاری‌ها باید از بین بره. 1:33:33 خب یه وقت‌هایی هست مثلاً یه پدری فوت می‌کنه، ولی به‌هرحال مثلاً یه 1:33:39 ساختمونی ساخته که اونو زنده نگه می‌داره؛ یا خیلی نشونه‌های دیگه که اصلاً 1:33:46 قابل از بین بردن نیست. مثلاً مادری که فوت می‌کنه و بچهٔ کوچیکی داشته؛ 1:33:52 خب همسر این فرد یا بچه‌هایی که حالا پدرشون رو از دست دادن... 1:33:58 نشونه‌ها رو نمی‌تونن به این راحتی از بین ببرن. توی این مراحل باید چی کار بکنن؟ 1:34:03 ببین سمیه، من اصلاً حتی نگفتم از بین ببرن. 1:34:06 ببین، به این حرف هم دقت کنید دوستان: آیا من یه پدری داشتم؟ 1:34:12 دقت کنید، یه پدری داشتم که فوت کرده. اصلاً لازمه که هر آنچه از اون هست 1:34:18 رو نابود کنم یا لازم نیست؟ آیا اگر من ارتباط روانیم رو باهاش حفظ کنم... 1:34:26 بده یا خوبه؟ اینا سؤال‌های مهمیه. ببینید سمیه، یعنی من اگر پدرم... 1:34:32 اصلاً آیا من قاب عکس پدرم رو بزنم به دیوار یا نه؟ وقتی فوت کرد دیگه نباید جلو چشم باشه؟ 1:34:38 درست شد؟ یعنی پس من می‌گم سوگواری آیا همیشه باید انجام شه؟ 1:34:43 من حتی براش پاسخی ندارم. من می‌گم مثلاً من توی رابطهٔ عاطفی‌ام، 1:34:48 طرف می‌ذاره می‌ره؛ اونجا می‌گم آسیبه. من نمی‌تونم مثلاً طرف توی رابطهٔ عاطفی... 1:34:55 از من طلاق گرفته، رفته، من عکسش رو بزنم به دیوار، با همسر جدیدم 1:35:00 بریم تو اون خونه زندگی کنیم؛ می‌شه؟ نه. خب، اما پدرم فوت کرده، 1:35:05 حالا می‌خوام عکسش رو بزنم به دیوار. هر وقت می‌بینمش ممکنه غمگین بشم، 1:35:11 یه چیزی برام بیاد بالا، اما آیا لازمه این کار رو نکنم؟ اینکه مراجع بیاد بگه: 1:35:17 «من باید عکس‌های بابام یا مامانم یا بچه‌م رو بریزم دور؟» خب، در جواب چی باید بهش بگیم؟ 1:35:23 آیا ایرادی داره؟ سؤال اینه. ما مصاحبه می‌کنیم، 1:35:29 سمیه؛ من با مراجع چک می‌کنم. ایرادش چیه؟ 1:35:34 اینکه مدام غمگین می‌شه و یادآوری می‌شه براش؟ چه مدت گذشته؟ 1:35:41 مثلاً من الان کسی رو می‌شناسم که دو سالش بوده مادرش 1:35:47 فوت کرده و بلافاصله پدرش ازدواج می‌کنه. بعد این... 1:35:53 شخص رابطه‌ش الان با اون مادرِ جایگزین خوبه، 1:35:58 ولی مدام دلتنگی اون مادر اصلی رو می‌کنه، با اینکه زیر دو سال بوده. 1:36:03 این جابه‌جاییه، سمیه؛ این بهانه‌ست. اون سوگواریِ اون نیست، چیز دیگه‌ست. 1:36:10 یعنی اصلاً چون object هنوز تو ذهنش شکل نگرفته، سوگواری نیست. 1:36:16 اصلاً ببینید، این مثل بهانه‌ست؛ باید دنبال این بگرده که این بهانه چیه. 1:36:23 این سوگواری جانشین چیه؟ آها، یعنی اون بهانه‌ست. 1:36:27 هرچقدر اونو می‌بینه یا می‌گه «من اونو می‌خوام، کاش اون بود.» خب، خیلی خوب. 1:36:34 مرسی، ممنون استاد. 1:36:36 تجربه‌ای از مامان ندارم زیر دو سال، دوستان. 1:36:39 مرسی، لطف کردید. 1:36:40 خواهش می‌کنم. توی مورد این‌چنینی باید رفت دنبال 1:36:43 اینکه ببینیم، دوستان، مراجع پشت چی قایم شده. 1:36:46 یعنی هرکی اومد گفت «آقا، سوگوار بابام، مامانمم»، 1:36:49 به این راحتی قبول نکنید؛ ممکنه اصلاً اینا نباشه، چیز دیگه‌ای باشه. 1:36:54 و من به شکل واسطه‌ای درگیرشم؛ درگیرش نیستم. این بهانه‌ست. 1:36:59 مثلاً چه می‌دونم، «بابام، سوگواری براش نکردم.» نه، الزاماً این‌طوری نیست. 1:37:09 وقتی طول می‌کشه... بله دوستان، ببینید، ما می‌گیم سوگواری بین سه تا شش ماه، نهایت یک سال. 1:37:16 وقتی که بیشتر می‌شه، یک عواملی وجود داره که اصلاً ممکنه این سوگواری توش نباشه. 1:37:23 یعنی اصلاً چیز دیگه‌ای باشه. مثل یه بار صحبت کردم سر کلاس trauma. 1:37:30 بسیاری از آدم‌ها درگیر trauma هستن، نه درگیر سوگ. 1:37:35 مراجعی که شاهد افتادن مادرش از طبقهٔ سوم خونه بوده و نگاه کرده و 1:37:42 دیده که مادرش خورده کف حیاط و غرق خون بوده. یادتون هست مثال رو؟ 1:37:49 ببینید، اون مراجع درسته هنوز وقتی یاد مادرش 1:37:54 می‌افته غمگینه، ولی غمگین نیست؛ traumaست. 1:38:00 تصویر traumatized مادر من جلوی چشمه، نه خود سوگ. 1:38:06 اصلاً خود این trauma، گفتیم، یادتون هست؟ 1:38:12 توی جلسات trauma اگه گوش داده باشین... 1:38:17 گفتیم خود trauma جلوی سوگواری رو می‌گیره، درست شد؟ یعنی خود trauma میاد block 1:38:22 می‌کنه سوگواری رو؛ نمی‌ذاره شما سوگواری کنید. من فکر می‌کنم سوگواری نکردم، 1:38:28 ولی در حالی که از trauma هم رد نشدم. پشت سوگم... پشت trauma هم، ببخشید. 1:38:32 اصلاً به سوگواری نرسیدم که بخوام سوگواری کنم. درست شد؟ و اینا باهم درهم‌تنیده‌ست. بله، جواد. 1:38:41 سلام استاد، وقت بخیر. زنده باشید. 1:38:45 استاد، من یه سؤال رو نوشتم، همون‌طور رد شد، نخوندید؛ می‌خوام بپرسم. 1:38:49 می‌شه کسی سوگواری نکنه، گریه نکنه، بعد این سوگواریش جابه‌جا بشه با دیدن فیلم‌هایی که می‌بینه؟ 1:38:56 یعنی اصلاً گریه نمی‌کنه، ولی یه فیلمی رو که می‌بینه 1:38:59 اشک‌هاش سرازیر می‌شه؟ آیا این جابه‌جایی امکانش هست؟ 1:39:03 بله، بله، زیاد هم پیش میاد. دوستان، من یه مراجع داشتم؛ 1:39:08 یه مثال براتون بزنم، این مثال خیلی عینیه. یه مراجع داشتم، 1:39:14 مادرش رو توی پانزده‌سالگی از دست داده بود و خودش ادعاش این بود سوگواری کردم. 1:39:21 اما از کجا می‌فهمیدم سوگواری نکرده؟ به هیچ عنوان راجع به مادرش حرف نمی‌زد، به هیچ عنوان. 1:39:32 این آدم در سن سی‌وچهار، سی‌وپنج‌سالگی یه hamster داشت. 1:39:39 یه روز اومد تو اتاق درمان، گفت: «hamsterم مریضه، بردمش دکتر، 1:39:47 بهش سرم زدن، معلوم نیست زنده بمونه.» اولین تلنگر تو ذهن من: 1:39:54 اوه، چقدر جدی! گریه می‌کرد مثل ابر بهار. 1:40:02 خیلی به‌هم‌ریخته بود. دوباره جلسهٔ دیگه، دو یا سه روز بعدش، 1:40:07 با بدبختی و فشار خیلی زیاد اومد نابود، که: «آره، hamsterم مرد، 1:40:13 یه تیکه از وجودم رفت.» این مراجع دوستان یک ماه گریه‌ش بند نمی‌اومد و «آی hamsterم، 1:40:20 آی hamsterم» بود. ولی واقعیت قضیه اینه: من به‌نوعی اعتقاد ندارم که مسئله hamsterه. 1:40:30 اصلاً مسئله hamster نیست؛ این اون جابه‌جایی است. یعنی من حالا به هر دلیل، 1:40:36 یا جرئتش رو ندارم یا شهامتش رو ندارم یا نمی‌تونم برای مادرم سوگواری کنم، 1:40:43 اما برای hamsterم یک ماه گریه می‌کنم. بعد یک ماه شدید، 1:40:47 مثلاً توی مطب فشارش بیفته، panic شدید بشه، زنگ بزنن اورژانس بیاد ببرنش؛ 1:40:54 به‌خاطر یه hamster، درواقع نه به‌خاطر یه hamster. 1:41:05 نکته‌ای که برام مهمه اینه: از خاطراتش با hamsterش می‌گه، از خاطرات. آره، 1:41:11 مثلاً شب‌ها که می‌خوابیدیم روی بالش، صورت اون رو به من بود، صورت من رو به اون بود. 1:41:17 پس این جابه‌جا شده؛ درواقع این مامانه‌ست. هیچ ایرادی نداره دوستان. 1:41:25 هیچ ایرادی نداره. یا مثلاً من عشق hamsterم رو دیدم، 1:41:31 مثلاً یه جایی درد می‌کشید، یا... درست شد؟ 1:41:36 اما الان توی این موقعیت انگار یه چیزی جابه‌جا شده و حالا من 1:41:42 دارم تجربه‌ش می‌کنم. حالا این بده؟ خوبه؟ بله، شهناز، خوبه. 1:41:50 چون ببین، مغز من این رو جانشین اون کرده. پس یه کوچولو، ببینید، 1:41:56 یه کوچولو این کمک می‌کنه؛ انگار یه عقده‌ای، انگار یه جوشی ترکیده. می‌دونید؟ 1:42:03 حالا ما رفتیم جوش رو بترکونیم، هی مراجع گفته «دست نزن، دست نزن، 1:42:08 دست نزن.» حالا جوشش گرفته به لبهٔ میز ترکیده، می‌دونید؟ 1:42:12 یعنی اتفاقی مثلاً گرفته به لبهٔ میز یا خورده به در و جوش ترکیده 1:42:18 و ایرادی هم نداره. یعنی اصراری ندارم بریم بجنگیم با این موضوع، 1:42:25 هرچند باید این رو cover کنیم؛ یعنی بعد از سوگ بیایم 1:42:30 اشاره کنیم که حالا بریم راجع به مامان حرف بزنیم. 1:42:35 درست شد؟ آره دیگه، جانشین‌نیروگذاری اتفاق افتاده. 1:42:40 این سوگ پیچیده می‌شه. بله مریم، اینا سوگ‌های به‌شدت پیچیده‌ان. 1:42:47 بگیم hamster؛ بگیم hamster مامانت بود؟ 1:42:50 بعد از سوگواری؟ نه، در حین سوگواری همون. فرح بفرما. 1:42:57 استاد، اینکه گفتیم بعد از سوگواری برای همین hamster باید 1:43:03 برگردیم دوباره در مورد مادرش صحبت کنیم، یعنی یه بار دیگه باید... 1:43:09 یعنی سوگواری برای اون موشه نمی‌شه همون سوگواری برای مادر؟ 1:43:15 یک بار دیگه جداگونه باید این قضیه تجربه بشه؟ رسوندم سوالم رو؟ 1:43:21 بله، آره، آره فرح. اگر جلوی مراجع هم می‌گفتیم «موشه»، 1:43:26 سرتون می‌اومد. یه بار من این رو تو اتاق درمان گفتم، گفت: «نه، 1:43:31 hamster اسم داره.» اسمش هم یادم نیست، گفت. می‌دونید، هویت داره دیگه. 1:43:39 برای اون آدم هویت داره. 1:43:40 برای اون آدم هویت داره. حالا ولی این یه بخش قضیه‌ست. آره، یعنی واقعاً خیلی عصبانی شد. 1:43:46 گفتم «یه مدلی از موشه» یا مثلاً «اون موشه»، همین رو گفت. 1:43:50 ولی نکته‌م اینجاست: بله فرح، لازمه. منتها می‌دونید، اینجا انگار سوپاپ اطمینانه؛ 1:43:57 انگار یکم فشار برداشته می‌شه، درسته؟ بعد می‌تونیم برگردیم روی سوگواری اصلی. 1:44:06 مرسی استاد. 1:44:07 خواهش می‌کنم. 1:44:09 مهتاب، یه سؤال؟ 1:44:12 استاد ببخشید. استاد، من احساس می‌کنم مثلاً حسرت و همین 1:44:16 «کاش»ها رو زیاد ندارم. بعد این رو باید چی کار کنم؟ 1:44:21 سؤال تو کلیه. تو اتاق درمان... تو چه کارش کنم؟ 1:44:25 یعنی نمی‌شه نداشته باشی؛ سرکوبش می‌کنی، مهتاب. 1:44:29 آها، پس دارم، دارم. بعد دیگه سؤال دیگه نپرسم؛ دیگه همین، گفتید یه سؤال. باشه. 1:44:38 خیلی خوب، خسته نباشید دوستان. محتوای سنگینی بود این جلسه. 1:44:42 وقتی انسجام از دستتون درمی‌ره، برگردید دو جلسهٔ قبل رو هم گوش بدید دوستان. 1:44:49 اینجاهایی که فکر می‌کنید خیلی پیچیده می‌شه، به من بازخورد بدید؛ 1:44:54 اونجایی که فکر می‌کنید نیاز به توضیح بیشتر داره. بعضی مباحث رو رد می‌شم 1:45:00 چون خیلی فلسفی و استعاره‌ای می‌شن، ولی برام مهمه که بتونیم ببینیم که... 1:45:06 ما چی باید بسازیم. اینا همه نقطه‌های مهمیه: حسرت چیه، افسوس چیه، چی کار باید بکنیم. 1:45:11 حالا ان‌شاءالله برمی‌گردیم و تو جلسات بعد روشون بیشتر مکث می‌کنیم. 1:45:16 قطعاً به role-play هم می‌رسیم دوستان، اما اول مفاهیم پایه رو با هم جلو بریم که 1:45:21 بعد یه چیزی داشته باشیم برای role-play کردن. امیدوارم شبتون به خیر و خوشی باشه. 1:45:26 همه‌تون رو به خدا می‌سپارم. ان‌شاءالله خوب و خوش باشید. خداحافظ همه‌تون.